سفر به چزابه/ سفر به تکینگی واقعیت

فیلم‌های ضدِ‌جنگ چه ویژگی دارند؟

مشخّصاً از عنوانش پیداست: ضدِ‌جنگ هستند. نگاهشان تشویق یا دفاع از جنگ نیست، بلکه حتی بحثشان صلح یا تسلیم‌شدن هم نیست؛ تمرکزِ بیشترِ این فیلم‌ها، عواقبِ جنگ است. همچون ادامه‌ی زندگیِ همسران و بچه‌هایی که مردِ خانواده‌شان را در جنگ از دست داده‌اند؛ خانواده‌هایی که خانه‌هایشان (آشیانه و زادگاهشان) تخریب می‌شود و چیزی جز تلی از خاک و تکه‌سنگ برجا نمی‌ماند؛ و یا حتی آسیب‌هایی که آدم‌ها در جنگ می‌بینند — چه روحی‌ـ‌روانی و چه جسمی‌ـ‌فیزیکی.

آیا روزی، فقط روزی را خواهیم دید که در هیچ‌ جای این کره‌ی خاکی جنگی نباشد؟

به قولِ نیاکانمان، الهی آمین!

سفر به چزابه (۱۳۷۴)

به قول یکی از منتقدانِ معروفِ سینمای ایران، احمد طالبی‌نژاد، که در سالِ اکرانِ فیلم آن را دیده بود:

«سفر به چزابه عجیب‌ترین فیلمی بود که امسال دیدم؛ فیلمی برخوردار از یک ساختارِ بسیار حساس و دشوار — تجسّمِ گذشته در حال و ادغامِ زمانِ حال و گذشته.»

اگر آن زمان، علم به اندازه‌ی امروز گسترش یافته بود و همه‌گیر شده بود، مفهومِ تکینگی‌ حتماً در نقدهایِ فیلمِ سفر به چزابه به چشم می‌خورد. تکینگی به معنای جایی در زمان و مکان است که قابلِ محاسبه نیست؛ نه ریاضی و نه فیزیک، قابلیّتِ محاسبه‌ی آن را ندارند. جایی بینِ صفر و بی‌نهایت.

این مفهوم در فیلمِ سفر به چزابه نه فقط سفری به یک شهرِ جنگ‌زده یا مرورِ خاطراتِ گذشته است، بلکه فیلم‌سازی است که با چشم‌هایش فیلم می‌ساخت و دوربین برایش قلمی بود برای نوشتنِ احساسش بر پرده‌ی سینما. سفر به چزابه سفری‌ است میانِ واقعیت و خیال؛ جایی میانِ حال و گذشته‌ی نامطمئن، جایی که زمان و مکان تعریفی مشخص ندارند، ولی فیلم‌ساز آن‌جا را به ما نشان می‌دهد — و چه شگفت‌آور است دیدنِ این صحنه‌ها.

سفر به چزابه داستانِ کارگردانی است به نامِ «وحید» که از دوستِ آهنگ‌سازش دعوت می‌کند تا با دیدنِ قسمت‌هایی از فیلم، برای ساخته‌ی جدیدش آهنگ بسازد. «علی» (آهنگ‌ساز) به قصدِ آشناییِ بیشتر با فضای فیلم، همراهِ «حمید» به محلِ فیلم‌برداری می‌رود، امّا هر دو با رفتن به یکی از خاکریزها، خود را در قلبِ سنگرهایِ واقعیِ جبهه در منطقه‌ی چزابه می‌یابند.

جنگ بالا می‌گیرد و تعدادِ زیادی از افرادی که وحید می‌شناخت، در این میان شهید یا مجروح می‌شوند. در پایان، زمانی‌که علی بسیار تحتِ تأثیرِ شرایط قرار گرفته است و به‌جایِ ترس از مرگ، شجاعتِ رزمندگان بر ذهنش تأثیر می‌گذارد، هر دو متحوّل می‌شوند.

و امّا به‌هرصورت، کارگردانی که این فیلم را ساخته است را همه‌ی اهلِ سینمای ایران می‌شناسند؛ آن‌چه می‌ساخت، تصاویری بود که چشم‌هایش دیده بود — هرچند خیس و مرطوب.

خبرنگار : آقابابایی