فقط چهار نفر تا به حال به قعر دنیا رفته‌اند! راز «گودال ماریانا» شکاف عظیم زیر اقیانوس آرام چیست؟

رازهای نهفته در تاریک‌ترین نقطه زمین؛ هر آنچه که باید درباره گودال ماریانا بدانید

به گزارش خبرنگار فناوری ایونا، از روی سطح زمین که به افق نگاه می‌کنید، اقیانوس آرام با آن پهنه آبی و بی‌کرانش آرام و چشم‌نواز به نظر می‌رسد. اما درست ۱۱ کیلومتر پایین‌تر از این سطح آرام، عمیق‌ترین و اسرارآمیزترین شکاف شناخته‌شده جهان جا خوش کرده است؛ گودالی چنان عظیم که می‌تواند بلندترین قله زمین را به طور کامل در خود ببلعد. گودال ماریانا قرن‌هاست که ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است.

جهانی را تصور کنید که رنگ نور را به خود ندیده و فشار آب در آن می‌تواند بدن انسان را در کسری از ثانیه متلاشی کند. ماریانا فقط یک رکورد جغرافیایی روی نقشه نیست، بلکه آزمایشگاهی زنده و مرموز است که مرزهای درک ما از حیات و سیاره زمین را جابه‌جا می‌کند. در ادامه این گزارش، به اعماق این شکاف شگفت‌انگیز سفر می‌کنیم.

شکاف غول‌پیکر در دل اقیانوس آرام

این شاهکار طبیعت در غرب اقیانوس آرام و در فاصله‌ای نزدیک به ۲۰۰ کیلومتری شرق جزایر ماریانا قرار دارد. اگر از بالا به آن نگاه کنیم، با یک شکاف هلال‌شکل روبرو می‌شویم که حدود ۲۵۵۰ کیلومتر طول و ۶۹ کیلومتر عرض دارد. عمیق‌ترین و منزوی‌ترین بخش این گودال، «ژرفای چلنجر» (Challenger Deep) نام دارد؛ نقطه‌ای که عمق آن در آخرین اندازه‌گیری‌ها حدود ۱۰ هزار و ۹۳۵ متر تخمین زده شده است.

وقتی اورست در برابر ماریانا کم می‌آورد!

درک ابعاد این آمار و ارقام روی کاغذ شاید کمی سخت باشد، اما یک مقایسه ساده عظمت این گودال را به رخ می‌کشد: اگر کوه اورست—بلندترین قله جهان با ارتفاع ۸۸۴۹ متر—را از ریشه قطع کنیم و درون ژرفای چلنجر بیندازیم، قله آن همچنان ۲ کیلومتر زیر سطح آب باقی می‌ماند و دستش به آسمان نمی‌رسد! برای ملموس‌تر شدن این عمق، کافی است به ارتفاع پرواز هواپیماهای مسافربری فکر کنید؛ عمق ماریانا دقیقاً معادل همان ارتفاع است، با این تفاوت که این‌بار باید مسیر را به سمت پایین و در دل تاریکی مطلق طی کنید.

از کشتی بریتانیایی تا زیردریایی جیمز کامرون

ماجرای کشف این دنیای زیرزمینی به سال ۱۸۷۵ برمی‌گردد. در آن زمان، یک کشتی تحقیقاتی بریتانیایی به نام HMS Challenger در حال نقشه‌برداری و حفاری بود که متوجه وجود این شکاف عمیق شد. به پاس این کشف تاریخی، عمیق‌ترین نقطه گودال را «عمق چلنجر» نامیدند.

اما سال‌ها طول کشید تا پای انسان به این جهنم زیر آب باز شود:

• سال ۱۹۶۰: ژاک پیکارد و دان والش نخستین انسان‌هایی بودند که با زیردریایی نمادین «تریسته» به کف این گودال رسیدند.
• سال ۲۰۱۲: جیمز کامرون، کارگردان سرشناس هالیوود (سازنده فیلم‌های تایتانیک و آواتار)، در سفری تک‌نفره و مخاطره‌آمیز با یک زیردریایی پیشرفته به این عمق دست یافت.
• سال ۲۰۱۹: ویکتور وسکوو با ثبت رکورد غواصی در عمق ۱۰ هزار و ۹۲۸ متری، عمیق‌ترین غواصی سرنشین‌دار تاریخ را به نام خود کرد.

قلمرو تاریکی مطلق و حیات جان‌سخت‌ها

در ژرفای چلنجر، شرایط محیطی دست‌کمی از سیارات بیگانه ندارد. فشار آب در این نقطه تقریباً ۱۰۰۰ برابر بیشتر از فشار جو در سطح زمین است؛ یعنی وزنی معادل چند تن بر هر سانتی‌متر مربع! نور خورشید هرگز به این فضا نفوذ نمی‌کند، تاریکی مطلق حکم‌فرماست و دمای آب تنها کمی بالاتر از نقطه انجماد است.

با این حال، در کمال شگفتی، حیات در این جهنم تاریک متوقف نشده است. دانشمندان در جریان کاوش‌های خود موفق به کشف جاندارانی شده‌اند که با این فشار کمرشکن سازگار شده‌اند؛ از جمله «حلزون‌ماهی»‌هایی با بدن کاملاً شفاف و شیشه‌ای، موجودات تک‌سلولی غول‌پیکر و گونه‌های نادری از دوزیستان که در هیچ کجای دیگر زمین دیده نمی‌شوند.

رد پای زشت انسان در بکرترین نقطه زمین

گودال ماریانا که تا چندی پیش به عنوان مظهر یک طبیعت بکر، دست‌نخورده و دور از دسترس شناخته می‌شد، متأسفانه این روزها دیگر آن معصومیت خود را از دست داده است.

آخرین مطالعات و نمونه‌برداری‌های دانشمندان، حقایق تلخی را آشکار کرده است؛ پیدا شدن کیسه‌های پلاستیکی، ظروف بسته‌بندی زباله و بقایای میکروپلاستیک‌ها در عمیق‌ترین لایه‌های گودال ماریانا، شوک بزرگی به جامعه علمی وارد کرد. این زنگ خطری جدی است که نشان می‌دهد آلودگی‌های ساخت بشر اکنون به دورافتاده‌ترین و غیرقابل‌دسترس‌ترین نقاط سیاره زمین هم نفوذ کرده و محیط زیست را به مرز بحران رسانده است.

 منبع: haberturk

خبرنگار : شاکر