ماجرای گران تر شدن تراول از دلار چیست؟
در حالی که نرخ دلار در بازار آزاد ایران به حدود ۱۵۰ هزار تومان رسیده، گزارشها از معاملات عجیبی خبر میدهند که در آن دلار حتی با قیمت ۱۱۶ تا ۱۲۶ هزار تومان هم فروخته میشود؛ اما فقط به شرط دریافت اسکناسهای درشت تراول.
به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، در شرایط عادی، ارزش دلار بهعنوان دارایی نقدشونده و جهانی، بالاتر از اسکناس ریالی است. اما در وضعیت فعلی بازار ایران، معادله برعکس شده و تراولها (اسکناسهای ۵۰۰ هزار و یک میلیون تومانی) به دلیل ویژگیهای خاص خود، حتی از دلار هم مطلوبتر شدهاند.
این تغییر عجیب، نتیجه همزمان سه عامل کلیدی است:
۱. جنگ و افزایش نااطمینانی اقتصادی
براساس گزارشی از دنیای اقتصاد، افزایش تنشهای ژئوپلیتیک و جنگ، نگرانی از اختلال در سیستم بانکی، محدودیت برداشت و حتی حملات سایبری را افزایش داده است. در چنین شرایطی، اعتماد به پول دیجیتال و بانکی کاهش یافته و تقاضا برای پول فیزیکی رشد کرده است.
در این وضعیت، مردم و فعالان اقتصادی ترجیح میدهند دارایی خود را به شکل نقد و قابل حمل نگه دارند؛ نه در حسابهای بانکی.
۲. قاچاق سوخت و نیاز به پول «غیرقابل ردیابی»
افزایش قیمت سوخت در کشورهای همسایه و سودآوری بالای قاچاق، باعث رشد فعالیتهای غیررسمی شده است. این فعالیتها نیازمند ابزار پرداختی هستند که:
- قابل حمل باشد
- سریع جابهجا شود
- ردیابی نشود
تراولها دقیقاً همین ویژگی را دارند و به همین دلیل به ابزار اصلی تسویه در اقتصاد غیررسمی تبدیل شدهاند.
۳. فرار مالیاتی و اقتصاد زیرزمینی
در بخش دیگری از اقتصاد، اسکناسهای درشت امکان پنهانسازی درآمد را فراهم میکنند. چون هیچ رد دیجیتالی ندارند، برای فرار مالیاتی و تسویههای خارج از سیستم بانکی بسیار جذاب هستند.
در نتیجه، هرچه فشار نظارتی و مالیاتی بیشتر میشود، تقاضا برای پول نقد درشت نیز افزایش پیدا میکند.
بازار جدید: دلار ارزان در برابر تراول گران
برآیند این شرایط به یک پدیده غیرمعمول منجر شده است:
فروش دلار با نرخ پایینتر از بازار، فقط در صورت دریافت تراول.
در حالی که دلار در بازار آزاد حدود ۱۵۰ هزار تومان معامله میشود، در برخی معاملات غیررسمی نرخ آن به ۱۱۶ تا ۱۲۶ هزار تومان سقوط میکند، اما فقط اگر پرداخت به شکل اسکناس درشت انجام شود.
این اختلاف عجیب، نوعی «بهای اضافی برای نقدشوندگی فیزیکی» است؛ یعنی فروشنده حاضر است از بخشی از ارزش دلار صرفنظر کند، فقط برای اینکه تراول دریافت کند.
این وضعیت نشان میدهد که بخشی از اقتصاد ایران در حال حرکت به سمت یک «بازار موازی پول» است؛ بازاری که در آن:
- پول نقد جای بانک را میگیرد
- تراولها نقش ابزار اصلی مبادله را پیدا میکنند
- و اعتماد به سیستم رسمی کاهش مییابد
چنین شرایطی معمولاً در اقتصادهای بحرانزده، تحت فشار یا دارای نااطمینانی شدید شکل میگیرد.
خبرنگار : عاروان
