معمای جدید در تنگه هرمز/ آغاز دوباره دیپلماسی یا عقب‌نشینی تاکتیکی؟

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، بر اساس گزارشی از سوی اندیشکده شورای روابط خارجی که در ایرنا منتشر شده، ایالات متحده به دستور دونالد ترامپ عملیاتی را برای کمک به عبور کشتی‌های تجاری از خلیج فارس آغاز کرده است؛ عملیاتی که هدف آن کاهش فشار ناشی از ناامنی در تنگه هرمز عنوان شده است.

در ادامه این تحولات، ورود دو ناوشکن آمریکایی به منطقه و خروج همزمان برخی کشتی‌های تجاری، صحنه تنش را وارد مرحله‌ای جدید کرده است؛ مرحله‌ای که با واکنش‌های متقابل نظامی در منطقه همراه شده است.

بر اساس این گزارش، در واکنش به تحرکات آمریکا، ایران اقداماتی تلافی‌جویانه از جمله حمله به کشتی‌های تجاری و هدف قرار دادن مواضعی در منطقه انجام داده است.

همچنین درگیری‌های محدود میان نیروهای ایرانی و آمریکایی در آب‌های خلیج فارس نیز گزارش شده است؛ از جمله انهدام قایق‌های کوچک و شلیک‌های هشدارآمیز در نزدیکی ناوهای آمریکایی.

این تحولات نشان می‌دهد که تنگه هرمز بار دیگر به یکی از حساس‌ترین نقاط تقابل نظامی در جهان تبدیل شده است.

شکست پیش‌بینی‌های اولیه واشنگتن

دونالد ترامپ در آغاز درگیری‌ها با اطمینان از پایان سریع جنگ سخن گفته بود؛ اما اکنون با گذشت بیش از دو ماه، واقعیت میدان چیز دیگری را نشان می‌دهد.

ایران با استفاده از ابزارهای نامتقارن مانند پهپادها، قایق‌های تندرو و مین‌های دریایی، عملاً جریان عبور نفت از تنگه هرمز را مختل کرده است؛ مسیری که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند.

در ادامه این گزارش، تلاش آمریکا برای اعمال «محاصره هوشمند نفتی» علیه ایران مورد اشاره قرار گرفته است؛ سیاستی که ترامپ آن را ابزار اصلی برای وادار کردن تهران به تسلیم معرفی کرده است.

با این حال، کارشناسان انرژی نسبت به اثرگذاری این راهبرد تردید جدی دارند.

رابین میلز، تحلیلگر حوزه نفت در همین راستا تأکید کرده است که چنین محاصره‌ای نه منجر به فروپاشی صنعت نفت ایران می‌شود و نه حتی آسیب بلندمدت به آن وارد می‌کند؛ چرا که ایران می‌تواند پس از رفع فشارها، بخش عمده ظرفیت تولید خود را در مدت کوتاهی بازیابی کند.

یکی از نکات مهم این گزارش، تغییر مسیرهای تجاری ایران از خلیج فارس به دریای خزر و همچنین مسیرهای زمینی است. ایران با استفاده از ارتباطات منطقه‌ای با کشورهایی مانند چین، ترکیه، پاکستان و آذربایجان، تلاش کرده اثر محاصره دریایی را کاهش دهد.

این موضوع باعث شده برخلاف تصور اولیه، ایران در برابر فشار دریایی به‌طور کامل منزوی نشود.

در شرایطی که سناریوی محاصره با چالش روبه‌رو شده، گزارش‌ها از بررسی گزینه حملات هوایی جدید توسط فرماندهی مرکزی آمریکا خبر می‌دهند. برخی جریان‌های تندرو نیز این حملات را راه‌حل سریع برای پایان بحران معرفی می‌کنند.

اما تحلیلگران هشدار می‌دهند چنین اقدامی می‌تواند به گسترش بیشتر جنگ و حملات متقابل به زیرساخت‌های انرژی در منطقه منجر شود.

بن‌بست راهبردی و بازگشت به دیپلماسی

در بخش پایانی گزارش تأکید شده است که ادامه مسیر نظامی، بیش از آنکه راه‌حل باشد، به تعمیق بحران منجر می‌شود. از همین رو، برخی پیشنهادها از جمله طرح‌های دیپلماتیک و مذاکرات مرحله‌ای برای بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تنش‌ها مطرح شده است.

بر این اساس، محتمل‌ترین سناریو در صورت شکست گزینه‌های نظامی، بازگشت تدریجی به وضعیت پیش از جنگ و باز شدن مجدد مسیرهای تجاری در تنگه هرمز عنوان شده است؛ وضعیتی که به‌نوعی عقب‌نشینی از سناریوی تقابل مستقیم تلقی می‌شود.

آنچه امروز در خلیج فارس جریان دارد، صرفاً یک درگیری محدود نظامی نیست، بلکه آزمونی برای سنجش کارایی ابزارهای فشار اقتصادی و نظامی در برابر یک بحران پیچیده ژئوپلیتیکی است.

به نظر می‌رسد هرچه این تقابل طولانی‌تر شود، فاصله میان اهداف اعلامی و واقعیت‌های میدانی بیشتر شده و مسیر حل‌وفصل آن بیش از هر زمان دیگری به دیپلماسی گره می‌خورد.

خبرنگار : عاروان