نتیجه مذاکرات چه شد؟/ یک تحلیلگر ایرانی: توافقی در کار نیست!

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، در ایران، برخی تحلیلگران معتقدند مسیر مذاکرات عملاً به بن‌بست رسیده و اختلاف میان دو طرف دیگر صرفاً بر سر جزئیات فنی یا هسته‌ای نیست، بلکه به نوع نگاه واشنگتن به جایگاه ایران در نظم منطقه‌ای و جهانی بازمی‌گردد.

احسان موحدیان، تحلیلگر مسائل بین‌الملل و مدرس دانشگاه علامه، در گفت‌وگو با فرارو می‌گوید: «ایران به اندازه کافی دربرابر خواسته‌های آمریکا انعطاف به خرج داده است. در مذاکرات عمان و اسلام آباد، ایران بسیار منعطف و اهل مذاکره و سازش ظاهر شده است. اما رفتارهای آمریکا نشان داد که درکی از این موضوع ندارد. چارچوب فکری مقامات آمریکایی این است که نظمی جدید و به نفع خود ترسیم کنند و طبیعیست که زیر بار مذاکره استاندارد با ایران نمی‌روند. زمانی که ما موفق شدیم با اوباما به توافق برسیم، علتی مشخص داشت، آن هم چارچوب فکری اوباما بود.

اوباما در محور چارچوب نظم لیبرال فکر می‌کرد. درواقع او می‌خواست توافقی کند که نه تنها ماهیت حاکمیت ایران را به رسمیت بشناسد، بلکه، در اوج خصومت نیز به شکلی رفتار کرد که مسیر دیپلماسی با ایران را به شکل کامل مسدود نکرده باشد. اما ترامپ اصولا چنین چیزی را نمی‌پذیرد و در نتیجه توافق با چنین شخصی اصلا امکان‌پذیر نیست.

ترامپ نه تنها استقلال حاکمیت ایران را نمی‌پذیرد، بلکه ترجیح می‌دهد کشورمان تسلیم، تجزیه یا تحت قیمومیت اقتصادی آمریکا باشد. با چنین شخصی و با چنین طرز فکری نمی‌شود مذاکره کرد. به اعتقاد من آمریکا در این مسیر به هیچ نتیجه‌ای نمی‌رسد. مواضع چین نیز در برابر آمریکا بسیار سنگین شده و مسیری که ترامپ در پیش گرفته نتیجه‌ای به جز سقوط این کشور رقم نمی‌زند. با این وجود ما باید مقاومت کنیم و هزینه‌های سنگین نیز در این مسیر اجتناب ناپذیر خواهد بود.»

تنگه هرمز؛ نقطه‌ای که همه‌چیز را تغییر داده است

در سوی دیگر ماجرا، مقام‌های آمریکایی نیز به‌تدریج لحن تندتری اتخاذ می‌کنند؛ به‌ویژه درباره تنگه هرمز که حالا فقط یک مسیر انرژی نیست، بلکه به گره اصلی بحران تبدیل شده است.

لیندسی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه آمریکایی، در گفت‌وگو با NBC News مدعی شده: «ادامه بسته‌ماندن یا ناامن شدن تنگه هرمز به ضرر اقتصاد جهانی و منافع آمریکا است و هرچه این وضعیت طولانی‌تر شود، احتمال رسیدن به توافق با ایران کمتر خواهد شد.»

این سناتور در ادامه گفت: «چرچیل چه گفت؟ «هر قیمتی که لازم باشد برای شکست هیتلر بپردازیم، خواهیم پرداخت» همین موضوع درباره ایران هم صدق می‌کند.»

گراهام در بخش دیگری از مصاحبه گفت بحران فعلی فقط یک مسئله منطقه‌ای نیست و می‌تواند قیمت انرژی، بازارهای جهانی و امنیت متحدان آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد.

این سناتور در پایان گفت: « آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی حیاتی است و آمریکا نمی‌تواند اجازه دهد این مسیر برای مدت طولانی مختل بماند.»

در ظاهر هنوز از مذاکره حرف زده می‌شود. چین بر ادامه گفت‌وگوها تأکید می‌کند، برخی کانال‌های دیپلماتیک همچنان باز هستند و دو طرف رسماً از بسته شدن کامل مسیر دیپلماسی سخن نمی‌گویند. اما واقعیت این است که سطح بی‌اعتمادی به شکل کم‌سابقه‌ای افزایش یافته است.

در تهران این نگاه تقویت شده که واشنگتن به‌دنبال توافقی متوازن نیست و بیشتر تلاش می‌کند از فشار اقتصادی، امنیتی و روانی برای تغییر رفتار یا تضعیف ساختار سیاسی ایران استفاده کند. در واشنگتن نیز نگرانی‌ها درباره امنیت انرژی، قیمت نفت، تنگه هرمز و نقش منطقه‌ای ایران روزبه‌روز بیشتر می‌شود.

در چنین فضایی، حتی اگر مذاکره‌ای هم ادامه پیدا کند، بیشتر شبیه خرید زمان خواهد بود تا رسیدن به یک توافق پایدار.

منطقه در آستانه چه وضعیتی قرار دارد؟

آنچه شرایط فعلی را خطرناک‌تر می‌کند، فقط احتمال درگیری مستقیم نیست؛ بلکه ورود اقتصاد جهانی، بازار انرژی و حتی رقابت آمریکا و چین به متن بحران است. اگر تنش‌ها در تنگه هرمز ادامه پیدا کند، تبعات آن فقط محدود به ایران و آمریکا نخواهد بود. قیمت انرژی، حمل‌ونقل دریایی، بازارهای مالی و حتی تورم جهانی می‌تواند تحت تأثیر قرار گیرد.

به همین دلیل است که بحران فعلی دیگر صرفاً یک اختلاف دوجانبه نیست؛ بلکه به بخشی از رقابت بزرگ‌تر بر سر نظم آینده جهان تبدیل شده است؛ نظمی که هنوز هیچ‌کس نمی‌داند پایان آن به میز مذاکره ختم می‌شود یا به مرحله‌ای پرهزینه‌تر از تقابل...

خبرنگار : عاروان