نقشه تازه ابوظبی علیه تهران لو رفت

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، بر اساس این گزارش، ابوظبی در روزهای ابتدایی حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تلاش کرده بود یک ائتلاف نظامی عربی برای مقابله با تهران شکل دهد؛ پروژه‌ای که شخص شیخ محمد بن زاید آن را از طریق تماس مستقیم با رهبران منطقه پیگیری کرد. اما آنچه برای امارات یک پاسخ ضروری تلقی می‌شد، برای دیگر کشورهای عربی خلیج فارس چیزی شبیه ورود به یک میدان مین بود.

مخالفت صریح عربستان سعودی، قطر و دیگر بازیگران جنوبی خلیج فارس، تنها یک اختلاف تاکتیکی نبود؛ بلکه نشانه‌ای از تغییر موازنه ذهنی و امنیتی کشورهای عربی نسبت به ایران و آینده منطقه است.

ریاض که طی سال‌های گذشته یکی از اصلی‌ترین بازیگران تقابل با تهران محسوب می‌شد، حالا بیش از هر زمان دیگری به سمت مدیریت بحران و جلوگیری از جنگ حرکت کرده است. حمایت عربستان از میانجی‌گری پاکستان برای کاهش تنش با ایران، دقیقا در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ تغییری که نشان می‌دهد سعودی‌ها دیگر تمایلی ندارند امنیت و اقتصاد خود را قربانی پروژه‌های پرهزینه منطقه‌ای کنند.

در این میان، رفتار قطر نیز حامل پیام مهمی بود. دوحه حتی پس از آسیب دیدن تأسیسات حیاتی LNG در راس لفان که قلب صادرات گاز این کشور محسوب می‌شود حاضر نشد وارد فاز تقابل مستقیم با ایران شود. این تصمیم، بیش از هر چیز ناشی از درک تازه کشورهای عربی از هزینه‌های واقعی جنگ در خلیج فارس است؛ جنگی که می‌تواند تنها در چند روز، اقتصاد انرژی جهان و ثبات داخلی کشورهای منطقه را با بحران جدی روبه‌رو کند.

گزارش بلومبرگ در عین حال پرده از شکاف فزاینده میان ابوظبی و ریاض نیز برمی‌دارد. امارات طی سال‌های اخیر تلاش کرده خود را به عنوان قدرت تهاجمی و بازیگر مستقل منطقه معرفی کند؛ از یمن گرفته تا لیبی، شاخ آفریقا و اکنون پرونده ایران. اما عربستان سعودی در دوره جدید، به‌ویژه پس از پروژه‌های اقتصادی جاه‌طلبانه محمد بن سلمان، بیش از گذشته به ثبات منطقه‌ای نیاز دارد. همین تفاوت نگاه، اکنون به یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف دو متحد سنتی تبدیل شده است.

حتی خروج اخیر امارات از اوپک را نیز می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرد؛ نشانه‌ای از فاصله گرفتن تدریجی ابوظبی از سیاست‌های هماهنگ با ریاض و تلاش برای تعریف نقش مستقل‌تر در معادلات منطقه‌ای و جهانی.

نکته مهم‌تر اما شاید جای دیگری باشد؛ شکست پروژه ائتلاف ضدایرانی امارات، نشان می‌دهد نظم سنتی خلیج فارس دیگر مانند گذشته عمل نمی‌کند. کشورهای عربی منطقه، برخلاف دهه‌های گذشته، حالا بیش از آنکه نگران قدرت ایران باشند، از هزینه جنگ با ایران هراس دارند. تجربه حمله به تأسیسات آرامکو، ناامنی خطوط انرژی و شکنندگی اقتصادهای وابسته به سرمایه خارجی، باعث شده بسیاری از دولت‌های عربی ترجیح دهند حتی در اوج تنش نیز درِ مذاکره را باز نگه دارند.

در چنین شرایطی، آنچه امروز در خلیج فارس دیده می‌شود، نه یک اتحاد عربی علیه ایران، بلکه رقابتی پیچیده میان دو رویکرد متفاوت است؛ یک رویکرد مبتنی بر تقابل و فشار حداکثری و رویکردی دیگر که تلاش می‌کند از دل تنش، نوعی موازنه و همزیستی اجباری بسازد.

شاید همین مسئله مهم‌ترین پیام گزارش بلومبرگ باشد؛ اینکه خاورمیانه جدید، دیگر به سادگی گذشته وارد جنگ‌های ائتلافی نمی‌شود.

خبرنگار : عاروان