چرا زنان بیشتر از مردان عمر می‌کنند؟ علم ثابت کرد!

 به گزارش خبرنگار سلامت ایونا، در سراسر جهان و تقریباً در هر مجمع‌الجزایر انسانی، یک الگوی ثابت دموگرافیک به چشم می‌خورد: زنان بیشتر از مردان عمر می‌کنند. بر اساس آخرین داده‌های بین‌المللی پلتفرم «جهان ما در داده‌ها»، میانگین امید به زندگی در سطح جهان برای زنان حدود ۷۳.۸ سال و برای مردان ۶۸.۴ سال ثبت شده است. این شکاف پنج‌ساله که در برخی جوامع حتی به بیش از ۱۰ سال نیز می‌رسد، مدتی طولانی تنها به رفتارهای پرخطر مردان نسبت داده می‌شد؛ اما اکنون دانشمندان مکانیسم‌های بیولوژیکی عمیق‌تری را در این ماراتن بقا کشف کرده‌اند.

کروموزوم X دوقلو؛ گاوصندوق پشتیبان در زنان

یکی از محوری‌ترین فرضیه‌هایی که دانشمندان موسسه تحقیقاتی «ماکس پلانک» پس از بررسی بیش از هزار گونه از پستانداران به آن دست یافته‌اند، معماری ژنتیکی جنس مؤنث است. زنان دارای دو کروموزوم X هستند، در حالی که ساختار ژنتیکی مردان از ترکیب XY شکل گرفته است.

داشتن تنها یک کروموزوم X، مردان را در برابر جهش‌های ژنتیکی معیوب و بیماری‌های ارثی به شدت آسیب‌پذیر می‌کند؛ زیرا در صورت بروز نقص، هیچ جایگزینی برای آن وجود ندارد. در مقابل، کروموزوم X دوم در زنان مانند یک «سیستم پشتیبان» یا زاپاس عمل می‌کند؛ اگر یکی از کروموزوم‌ها دچار نقص یا جهش مضر شود، سلول‌ها به سراغ نسخه دوم و سالم می‌روند و اثر بیماری را خنثی می‌کنند. این برتری بیولوژیکی حتی از همان بدو تولد و در دوران نوزادی نیز خود را نشان می‌دهد و نرخ بقای نوزادان دختر را بالا می‌برد.

چتر حمایتی استروژن در برابر تستوسترون

فاکتور کلیدی دیگر در این تفاوت، جهان هورمون‌هاست. هورمون زنانه «استروژن» نقشی شبیه به یک آنتی‌اکسیدان و محافظ طبیعی ایفا می‌کند. این هورمون به بهبود عملکرد سیستم ایمنی، تنظیم کلسترول خون و انعطاف‌پذیری رگ‌های قلبی کمک شایانی می‌کند؛ به همین دلیل نرخ ابتلا به بیماری‌های حاد قلبی در زنان تا پیش از سنین یائسگی به مراتب کمتر از مردان است.

در نقطه مقابل، هورمون «تستوسترون» که در مردان غالب است، اگرچه به ساخت عضلات کمک می‌کند، اما در ابعاد رفتاری با ترشح آدرنالین و رفتارهای پرخطر، جسارت غیرایمن و تصمیم‌گیری‌های آنی پیوند خورده است؛ رفتارهایی که آمار مرگ‌ومیر ناشی از تصادفات، خشونت و جراحت را در سنین جوانی میان مردان به شدت بالا می‌برد.

رفتارهای اجتماعی و تعمیق شکاف بقا

در کنار ساختار زیستی، سبک زندگی نیز این تفاوت را دگرگون می‌کند. آمارها نشان می‌دهند که مردان تمایل بیشتری به مصرف سیگار و الکل دارند، کمتر از زنان به رژیم‌های غذایی متعادل پایبند می‌مانند و از همه مهم‌تر، مراجعات پزشکی و معاینات دوره‌ای را به تعویق می‌اندازند. این بی‌توجهی سنتی به علائم هشداردهنده بدن، تشخیص بیماری‌ها را در مردان به مراحل حاد و غیرقابل درمان می‌کشاند.

آیا زندگی طولانی‌تر به معنای زندگی سالم‌تر است؟

پاسخ علم پزشکی به این پرسش منفی است. داده‌های اپیدمیولوژیک نشان می‌دهند با وجود اینکه زنان عمر طولانی‌تری دارند، اما لزوماً سال‌های پایانی عمر خود را در سلامت کامل سپری نمی‌کنند. زنان بیشتر از مردان با چالش‌های مزمن و غیرکُشنده مانند اختلالات اسکلتی‌عضلانی، کمردردهای شدید، پوکی استخوان و نوسانات روحی نظیر افسردگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

در نهایت، متخصصان تأکید می‌کنند که طول عمر انسان یک معادله چندوجهی پیچیده است؛ ژنتیک قوی بدون داشتن خواب منظم، تغذیه اصولی، فعالیت بدنی مستمر و دوری از استرس‌های روزمره، کارایی خود را از دست خواهد داد. ساختار بیولوژیکی به زنان یک برگ برنده مادری اعطا کرده است، اما سبک زندگی هوشمندانه، ضامن نهایی کیفیت این سال‌های طولانی خواهد بود.

منابع مستند: haberturk، بی‌بی‌سی، موسسه زیست‌شناسی ماکس پلانک، مجله لنست

خبرنگار : شاکر