چرا گرانی بنزین هم بخت خودروهای برقی را باز نکرد؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، از ۱۷ شهریور، نرخ سوم بنزین از پنج هزار به ۱۰ هزار تومان برای هر لیتر افزایش یافت؛ نرخ دو سهمیه اول بدون تغییر ماند. بنابراین، اثر مستقیم این تصمیم بر هزینه سوخت بیشتر متوجه مصرف‌کنندگانی است که از سهمیه‌های ارزان‌تر عبور می‌کنند.

خودروهای بنزینی جلو زدند

بررسی ۱۰ مدل بنزینی وارداتی در بازه اعلام‌شده نشان می‌دهد میانگین ساده درصد افزایش قیمت آنها حدود ۲۰.۷ درصد بوده است. این رقم برای ۱۰ خودروی برقی حدود ۱۷.۲ درصد و برای ۱۰ خودروی هیبریدی نزدیک به ۱۲.۷ درصد محاسبه می‌شود.

این مقایسه یک نکته مهم دارد: رشد قیمت خودروهای بنزینی در این نمونه بیشتر بوده، اما فاصله گروه‌ها آن‌قدر نیست که بتوان از تغییر قطعی رفتار خریداران نتیجه گرفت.

ضمن آنکه میانگین ساده، وزن فروش هر خودرو یا تعداد معاملات آن را در نظر نمی‌گیرد و لزوماً نماینده کل بازار نیست.

در گروه بنزینی، تویوتا کرولا و لاماری ایما هر دو با رشد ۳۳.۳ درصدی، بیشترین افزایش قیمت ثبت‌شده را داشته‌اند.

قیمت کرولا از ۶ میلیارد به ۸ میلیارد تومان و قیمت لاماری ایما از ۵ میلیارد و ۷۰۰ میلیون به ۷ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان رسیده است.

در گروه برقی، ام‌جی EV4 با افزایش قیمت از ۵ میلیارد و ۵۰۰ میلیون به ۷ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان، رشد ۲۹ درصدی داشته است.

هوندا ENS1 نیز از ۷ میلیارد به ۸ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان رسیده و ۲۴.۲ درصد گران‌تر شده است.

در میان خودروهای هیبریدی، نیسان سیلفی e-POWER با رشد ۲۷.۷ درصدی در صدر قرار دارد؛ قیمت آن از ۷ میلیارد و ۲۰۰ میلیون به ۹ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان رسیده است.

بنابراین، نمی‌توان گفت افزایش نرخ بنزین هیچ اثری بر جذابیت یا قیمت خودروهای کم‌مصرف نداشته؛ داده‌ها صرفاً نشان می‌دهند افزایش قیمت در این گروه‌ها یکسان نبوده است.

مقایسه بیشترین افزایش قیمت خودروهای بنزینی، برقی و هیبریدی

منبع: قیمت‌های اعلام‌شده بازار در ۱۵ شهریور و ۱۹ مهر ۱۴۰۵.

چرا گرانی بنزین هنوز بازار را برقی نکرده است؟

خریدار خودرو در ایران فقط هزینه سوخت را محاسبه نمی‌کند؛ قیمت اولیه خودرو، امکان تأمین قطعات، خدمات پس از فروش، دسترسی به تعمیرکار و امکان شارژ نیز در تصمیم او نقش دارند.

نخست، اختلاف قیمت خرید همچنان تعیین‌کننده است. وقتی قیمت بسیاری از خودروهای برقی و هیبریدی به چندین میلیارد تومان می‌رسد، صرفه‌جویی در هزینه سوخت به‌تنهایی برای جبران اختلاف قیمت اولیه کافی نیست؛ به‌خصوص برای خریداری که استفاده روزانه زیادی از خودرو ندارد یا به دنبال فروش مجدد آن در آینده است.

دوم، دسترسی به زیرساخت شارژ اهمیت دارد. خودرو برقی زمانی برای مصرف‌کننده کاربردی‌تر می‌شود که امکان شارژ مطمئن در خانه، محل کار یا ایستگاه‌های عمومی فراهم باشد. بدون چنین دسترسی‌، حتی افزایش هزینه بنزین هم ممکن است خریدار را به تغییر نوع خودرو متقاعد نکند.

سوم، بازار خودروهای وارداتی از عوامل دیگری نیز اثر می‌گیرد. نرخ ارز، هزینه‌های واردات، محدودیت عرضه و انتظارات تورمی می‌توانند قیمت خودرو را افزایش دهند؛ حتی اگر تقاضا برای یک مدل رشد قابل‌توجهی نکرده باشد. گزارش الجزیره درباره بازار خودرو در ایران نیز به دشواری دسترسی خانوارها به خودروهای وارداتی و فشار هزینه‌ها بر قدرت خرید اشاره کرده است.

افزایش قیمت با افزایش تقاضا یکی نیست

یکی از خطاهای رایج در تحلیل بازار خودرو، برابر دانستن رشد قیمت با افزایش تقاضاست. ممکن است قیمت یک خودرو به دلیل افزایش نرخ ارز، کاهش موجودی یا محدودیت واردات بالا برود، بی‌آنکه تعداد خریداران آن بیشتر شده باشد. در مقابل، ممکن است تقاضا برای خودرویی افزایش پیدا کند، اما عرضه بیشتر اجازه ندهد قیمت آن به همان نسبت رشد کند.

برای اینکه مشخص شود افزایش نرخ سوم بنزین واقعاً خریداران را به سمت خودروهای برقی و هیبریدی سوق داده است یا نه، باید علاوه بر قیمت، آمار معاملات، تعداد خودروهای عرضه‌شده، زمان فروش و سهم هر گروه از خریدوفروش بازار نیز بررسی شود. اطلاعات قیمت به‌تنهایی برای اثبات رابطه علت و معلولی کافی نیست.

یک نکته زمانی نیز اهمیت دارد: نرخ سوم بنزین از ۱۷ شهریور اجرایی شده، اما مقایسه قیمت‌های ارائه‌شده از ۱۵ شهریور آغاز می‌شود؛ یعنی دو روز پیش از اجرای نرخ جدید. این بازه برای مشاهده تغییرات قیمت مفید است، اما برای جدا کردن اثر بنزین از سایر عوامل اقتصادی، به داده‌های بیشتر و مقایسه با دوره‌های قبل نیاز دارد.

بنزین گران‌تر، اما انتخاب خودرو همچنان تابع قدرت خرید

تجربه بازارهای دیگر نیز نشان می‌دهد افزایش هزینه سوخت می‌تواند به نفع خودروهای برقی تمام شود، اما نتیجه در همه کشورها یکسان نیست.

رویترز در گزارشی در اکتبر ۲۰۲۶، تفاوت روند فروش خودروهای برقی در آمریکا و اروپا را به عواملی مانند قیمت سوخت، مشوق‌های دولتی و سیاست‌های حمایتی مرتبط دانست. این مقایسه نشان می‌دهد که قیمت انرژی فقط یکی از عوامل تغییر رفتار خریداران است.

در ایران نیز افزایش نرخ سوم بنزین می‌تواند در بلندمدت محاسبات هزینه استفاده از خودرو را تغییر دهد، اما تا زمانی که خرید خودروهای برقی و هیبریدی به زیرساخت مناسب، خدمات قابل اتکا و قیمت متناسب با قدرت خرید وابسته است، نمی‌توان انتظار داشت گرانی سوخت به‌تنهایی بازار را دگرگون کند.

بنابراین بنزین گران‌تر شده، اما بازار خودرو هنوز با منطق پیچیده‌تری حرکت می‌کند. در نمونه ۳۰ خودروی بررسی‌شده، خودروهای بنزینی به‌طور متوسط رشد قیمت بیشتری داشته‌اند.

خبرنگار : همتی