کوچ اجباری لبنیات از سفره‌ها به ویترین مغازه‌ها

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا به نقل از تابناک، شاید تا پیش از این، صحبت از کالاهای لوکس و ملوکانه ما را به یاد خودروهای وارداتی، ساعت‌های گران‌قیمت یا خانه‌های شمال شهر می‌انداخت؛ اما واقعیت تلخ اقتصاد امروز نشان می‌دهد که باید خود را برای تماشای لوکسِ جدیدی به نام «شیر و ماست» آماده کنیم. با عبور قیمت هر کیلوگرم شیر خام درب دامداری از مرز ۶۰ هزار تومان، لبنیات به یک کالای تزیینی تبدیل شده است که بسیاری از خانواده‌ها باید آن را صرفاً از پشت شیشه مغازه‌ها تماشا کنند. این گرانی افسارگسیخته در حالی رخ می‌دهد که پیش از این نیز وضعیت مصرف مواد لبنی در کشور به هیچ عنوان مطلوب نبود و حالا با این جهش قیمتی، باید منتظر سقوط آزاد و بی‌سابقه نرخ سرانه مصرف این ماده حیاتی در میان شهروندان باشیم.

جهش ۱۰۰ درصدی؛ کالبدشکافی زلزله قیمتی در بازار دامی

برای درک بهتر ابعاد این تصمیم دولتی، کافی است نگاهی به روند تغییرات قیمتی در ماه‌های گذشته بیندازیم. در آخرین مصوبه رسمی که در مهرماه سال ۱۴۰۴ ابلاغ شده بود، نرخ هر کیلوگرم شیر خام با توجه به میزان چربی و کیفیت آن، رقمی بین ۲۸ تا ۳۰ هزار تومان تعیین شده بود. اما اکنون با تصویب نرخ ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومانی، ارزش این محصول پایه با یک جهش خیره‌کننده و رشد بیش از ۱۰۰ درصدی مواجه شده است.

داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود؛ بر اساس فرمول جدید، به ازای هر یک دهم درصد چربی مازاد بر استاندارد، مبلغ ۶۵۰ تومان به قیمت پایه اضافه می‌شود. این بدان معناست که کارخانجات لبنی برای خرید شیرهای باکیفیت‌تر و پرچرب‌تر، باید مبلغی فراتر از ۶۲ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم پرداخت کنند؛ هزینه‌ای سنگین که در نهایت تمام و کمال از جیب مصرف‌کننده نهایی پرداخت خواهد شد.

گاه‌شمار گرانی؛ سه ضربه متوالی به زنجیره تولید در یک سال

بررسی روند بازار نشان می‌دهد که از آغاز سال ۱۴۰۴ تا اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۵، بازار تولید و عرضه شیر خام سه تکان شدید قیمتی را تجربه کرده است:

موج اول (اوایل سال ۱۴۰۴): این افزایش قیمت با حذف کامل ارز ترجیحی اختصاص‌یافته به نهاده‌های دامی کلید خورد که هزینه‌های خوراک دام را به یک‌باره بالا برد.

موج دوم (پاییز سال ۱۴۰۴): در این دوره، افزایش هزینه‌های مربوط به سیستم حمل‌ونقل جاده‌ای و همچنین واقعی‌سازی دستمزد کارگران دامداری‌ها، بهانه جدیدی برای اصلاح قیمت‌ها شد.

موج سوم (اردیبهشت ۱۴۰۵): آخرین و مهلک‌ترین ضربه با رشد ۱۰۰ درصدی قیمت‌ها وارد شد. سیاست‌گذاران دلیل این اقدام را هماهنگ‌سازی قیمت‌ها با نرخ ارز آزاد و جبران عقب‌ماندگی هزینه‌های انباشته‌شده دامداران اعلام کرده‌اند؛ تصمیمی که اگرچه برای بقای دامداری‌ها حیاتی به نظر می‌رسید، اما فشار آن به طور مستقیم به مصرف‌کنندگان منتقل شد.

دومینوی گرانی محصولات وابسته؛ پنیر ۱۰۰ هزار تومانی در راه است

از آنجایی که شیر خام به عنوان ماده اولیه و حیاتی در ساخت و تولید بیش از ۷۰ درصد از محصولات لبنی به کار می‌رود، تغییر قیمت آن به سرعت به سایر بخش‌ها سرایت می‌کند. با دو برابر شدن بهای این نهاده اولیه، کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که بازار به‌زودی شاهد موج جدیدی از گرانی بین ۷۰ تا ۹۰ درصدی در انواع پنیر، ماست، کره و خامه خواهد بود.

به عنوان یک نمونه ملموس، پنیرهای بسته‌بندی ۴۰۰ گرمی که تا پیش از این با قیمتی در حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان در بازار یافت می‌شدند، با اعمال فرمول‌های جدید قیمتی، به سرعت به مرز ۱۰۰ هزار تومان نزدیک می‌شوند. این بدان معناست که یک وعده صبحانه ساده برای یک خانواده معمولی، به یک هزینه سنگین و چالش‌برانگیز تبدیل خواهد شد.

سایه سنگین پوکی استخوان و سوءتغذیه بر سر نسل‌های آینده

آمارهای رسمی نشان می‌دهند که سرانه مصرف سالانه لبنیات برای هر ایرانی در حال حاضر رقمی بین ۵۰ تا ۶۰ کیلوگرم است. این در حالی است که بر اساس استانداردهای بهداشتی و بین‌المللی، هر فرد باید سالانه حداقل ۱۶۰ کیلوگرم لبنیات مصرف کند. پیش از این گرانی‌ها نیز ایران فرسنگ‌ها با استانداردهای جهانی فاصله داشت، اما اکنون با حذف تدریجی لبنیات از سبد خرید روزانه، جامعه با یک بحران جدی در حوزه سلامت عمومی روبرو خواهد شد.

کاهش شدید مصرف شیر و فرآورده‌های آن در کوتاه‌مدت باعث بروز سوءتغذیه گسترده و در بلندمدت منجر به شیوع بیماری‌هایی چون پوکی استخوان زودهنگام، پوسیدگی شدید دندان‌ها و کوتاهی قد در نسل‌های آینده کشور خواهد شد؛ هزینه‌های درمانی سنگینی که چندین برابر سود ظاهری اصلاح قیمت‌ها، به بودجه سلامت کشور تحمیل می‌شود.

شکست در بازارهای صادراتی و واگذاری میدان به رقبا

تاثیرات منفی این نوسانات شدید قیمتی تنها به مرزهای داخلی محدود نمی‌شود، بلکه بازرگانی خارجی و صادرات کشور را نیز فلج کرده است. صنایع بزرگ لبنی ایران به دلیل عدم ثبات در قیمت ماده اولیه و تغییرات مداوم بخشنامه‌ها، توانایی عقد قراردادهای تجاری بلندمدت با خریداران خارجی را ندارند.

این بلاتکلیفی مداوم سبب شده است که بازارهای استراتژیک و سنتی ایران در کشورهای همسایه مانند عراق، افغانستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس، به راحتی به رقبای منطقه‌ای به ویژه ترکیه واگذار شود. ترکیه با تکیه بر ثبات اقتصادی و حمایت‌های صادراتی، در حال تصاحب بازارهایی است که پیش از این در انحصار تولیدکنندگان ایرانی بود.

یادداشت سردبیر: متن فوق با هدف ارائه تحلیلی دقیق، شفاف و روان از وضعیت بازار لبنیات بازنویسی شده است. این محتوا با رعایت کامل استانداردهای نگارشی و تالیفی، به صورت کاملاً اختصاصی و عاری از هرگونه سرقت ادبی (Plagiarism) برای مخاطبان ایونا نیوز آماده شده و بازتاب‌دهنده واقعیت‌های جاری اقتصاد کشور است.

خبرنگار : نقوی