گره تازه در تجارت ایران و پاکستان/ شرطی که تجار را زمین‌گیر کرد

توقف تجارت در دو گذرگاه؛ روایت‌ها درباره علت تعطیلی متفاوت است

گزارش‌های منتشرشده در پاکستان حاکی از آن است که تجارت از گذرگاه‌های گبد–ریمدان و تفتان از ۱۷ اکتبر متوقف شده است. روزنامه پاکستانی «داون» گزارش داده وزارت بازرگانی پاکستان دستور قبلی خود درباره تجارت با ایران را با اثر فوری پس گرفته است؛ با این حال، در گزارش مربوط به این دستور، علت مشخصی برای توقف تجارت ذکر نشده است.

در مقابل، مقام‌های محلی ایالت بلوچستان پاکستان، نگرانی‌های امنیتی، مقابله با قاچاق و بهبود مدیریت مرزی را از دلایل این تصمیم عنوان کرده‌اند. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز توقف موقت ترددهای مرزی را ناشی از مشکلات فنی و اتخاذ تدابیر احتیاطی دانسته و از رایزنی دو طرف برای بازگشت گذرگاه‌ها به شرایط عادی خبر داده است.

این اختلاف روایت‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که فعالان اقتصادی ایران، مشکلات بانکی را یکی از موانع اصلی تجارت با پاکستان می‌دانند.

تحریم بانکی؛ مانع تازه پیش روی صادرکنندگان ایرانی

پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، گفته است مرز مشترک ایران و پاکستان از نظر جغرافیایی بسته نیست، اما صادرات ایران به پاکستان به‌دلیل مشکلات ناشی از تحریم بانکی با اختلال مواجه شده است.

به گفته او، واردکنندگان پاکستانی باید اطلاعات و فرم‌های الکترونیکی مربوط به واردات را از مسیر شبکه بانکی این کشور ارائه کنند؛ فرآیندی که به‌دلیل محدودیت‌های بانکی ایران با دشواری روبه‌رو شده است.

این سازوکار می‌تواند تجارت را حتی بدون بسته‌شدن رسمی مرز متوقف کند؛ زیرا عبور فیزیکی کالا به‌تنهایی برای تکمیل یک معامله کافی نیست و واردکننده باید بتواند تشریفات مالی و بانکی آن را نیز انجام دهد.

در چنین شرایطی، صادرکننده ایرانی ممکن است کالا را آماده ارسال کرده باشد، اما به‌دلیل حل‌نشدن مسائل مربوط به اسناد تجاری و پرداخت، نتواند محموله خود را به مقصد برساند. در صورت تداوم این وضعیت، هزینه توقف کامیون‌ها و نگهداری کالا نیز به زیان تجار اضافه خواهد شد.

کامیون‌های معطل و خطر خسارت به محموله‌ها

گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های ایرانی از توقف حدود سه هزار کامیون در صف مرز ریمدان خبر داده‌اند؛ برخی محموله‌ها نیز بنا بر این گزارش‌ها، بین ۲۰ تا ۳۰ روز در انتظار عبور مانده‌اند. با این حال، این رقم به‌طور مستقل تأیید نشده و گزارش‌های رسانه‌های پاکستانی از صدها خودروی باری متوقف‌شده در دو سوی مرز سخن می‌گویند.

بیشترین نگرانی متوجه کالاهای فسادپذیر است؛ محصولاتی که طولانی‌شدن توقف آن‌ها می‌تواند ارزش تجاری‌شان را کاهش دهد یا به ازبین‌رفتن کامل محموله منجر شود. بر همین اساس، تسنیم از رایزنی با مقام‌های پاکستانی برای رسیدگی در اولویت به محموله‌های تره‌بار و دیگر کالاهای فسادپذیر خبر داده است.

در نهایت، گره تجارت ایران و پاکستان تنها با اعلام بازگشایی مرز برطرف نمی‌شود. از یک سو، باید وضعیت گذرگاه‌ها و محدودیت‌های اعلام‌شده از طرف پاکستان روشن شود و از سوی دیگر، راهکاری عملی برای انجام تشریفات بانکی و تجاری پیدا شود. تا زمانی که این دو مسئله حل نشوند، مسیر زمینی جایگزین نیز نمی‌تواند با اطمینان و هزینه قابل پیش‌بینی، نقش مورد انتظار صادرکنندگان ایرانی را ایفا کند.