گزارش بحث‌برانگیز الجزیره درباره جنگ ایران و آمریکا

در این تحلیل که به قلم «جفری ساکس» اقتصاددان آمریکایی و «سیبیل فاریس» مشاور سازمان ملل در ایسنا منتشر شده، جنگ علیه ایران نه یک عملیات محدود نظامی، بلکه یک پروژه سیاسی-امنیتی با هدف تغییر نظام توصیف شده است؛ پروژه‌ای که بر اساس این روایت، با فرض «سقوط سریع تهران» طراحی شده بود اما در عمل با واقعیتی کاملاً متفاوت روبه‌رو شده است.

 ایران «ونزوئلا» نبود

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، نویسندگان این تحلیل معتقدند یکی از خطاهای اصلی واشنگتن و تل‌آویو، مقایسه ایران با کشورهایی مانند ونزوئلا بوده است؛ جایی که تصور می‌شد فشار خارجی و حملات هدفمند می‌تواند به فروپاشی سریع ساختار قدرت منجر شود.

اما به گفته آن‌ها، ایران نه از نظر ساختار سیاسی و نه از نظر ظرفیت اجتماعی و نظامی، قابل مقایسه با چنین کشورهایی نیست.

در این گزارش تأکید شده که نهادهای امنیتی و نظامی ایران، به‌ویژه سپاه پاسداران، نه‌تنها تضعیف نشده‌اند بلکه با انسجام بیشتر در ساختار تصمیم‌گیری و امنیتی کشور نقش پررنگ‌تری پیدا کرده‌اند.

شکست سناریوی "سقوط سریع"

بر اساس این تحلیل، فرض اولیه طراحان جنگ این بود که یک کمپین مشترک نظامی می‌تواند ظرف مدت کوتاهی ساختار فرماندهی و سیاسی ایران را از هم بپاشد و زمینه شکل‌گیری یک دولت جدید و همسو با غرب را فراهم کند.

اما واقعیت میدانی، به گفته نویسندگان، مسیر دیگری را رقم زده است؛ مسیری که نه تنها به فروپاشی منجر نشده، بلکه موجب افزایش انسجام داخلی در ایران شده است.

یکی از محورهای اصلی این تحلیل، نقش تنگه هرمز در معادلات احتمالی جنگ است.

به اعتقاد نویسندگان، ایران با کنترل عملیاتی این مسیر راهبردی، می‌تواند در صورت تشدید تنش، هزینه‌های سنگینی بر اقتصاد جهانی و به‌ویژه بازار انرژی تحمیل کند.

همین موضوع به‌عنوان یکی از دلایل اصلی دشواری ادامه جنگ برای آمریکا مطرح شده است؛ زیرا هرگونه بحران در این گذرگاه، می‌تواند قیمت انرژی و ثبات بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

فناوری و جنگ نابرابر هزینه‌ها

در بخش دیگری از این تحلیل، به تغییر معادلات فناوری نظامی اشاره شده است.

نویسندگان معتقدند ایران طی سال‌های اخیر توانسته ظرفیت قابل توجهی در حوزه موشکی و پهپادی ایجاد کند؛ ظرفیتی که هزینه تولید آن نسبت به سامانه‌های دفاعی آمریکا بسیار پایین‌تر است.

این اختلاف هزینه، به گفته آن‌ها، معادله جنگ را به نفع ایران تغییر داده و امکان ادامه یک درگیری طولانی‌مدت را برای آمریکا دشوارتر کرده است.

بحران در تصمیم‌گیری واشنگتن

این گزارش همچنین به نحوه تصمیم‌گیری در آمریکا اشاره می‌کند و مدعی است که روندهای رسمی سیاست‌گذاری در این کشور در جریان این بحران تضعیف شده‌اند.

بر اساس این روایت، تصمیم‌گیری‌های محدود و حلقه‌ای در اطراف رئیس‌جمهور، جایگزین فرآیندهای سنتی امنیت ملی شده و همین مسئله به شکل‌گیری یک جنگ «غیرسیستماتیک» منجر شده است.

در جمع‌بندی این تحلیل، نویسندگان تأکید می‌کنند که آمریکا در این سناریو نه توان تحقق اهداف اولیه خود را داشته و نه امکان ادامه یک جنگ فرسایشی پرهزینه را دارد.

به همین دلیل، محتمل‌ترین سناریو از نگاه آن‌ها، عقب‌نشینی تدریجی آمریکا و بازگشت به شرایطی نزدیک به وضعیت پیش از درگیری عنوان شده است.

در بخش پایانی این تحلیل نیز آمده که حتی در صورت کاهش حضور نظامی آمریکا، معادلات منطقه‌ای به شکل کامل به وضعیت قبل باز نخواهد گشت.

ایران، به گفته نویسندگان، با افزایش توان بازدارندگی خود وارد مرحله جدیدی از معادلات امنیتی شده و همین مسئله می‌تواند توازن قدرت در خلیج فارس را برای سال‌های آینده تغییر دهد.

با این حال، آن‌ها تأکید می‌کنند که مسیر آینده همچنان به تصمیمات سیاسی طرفین وابسته است؛ تصمیماتی که می‌تواند میان ادامه تنش یا بازگشت به دیپلماسی، یکی را رقم بزند.

خبرنگار : عاروان