خسارات پنهان و آشکار محدودیت گاز در پتروشیمی‌های ایران در زمستان

به گزارش خبرنگار صنعت نگاه ایرانیان نیوز (ایونا)، سمانه غیبی کارشناس صنعت پتروشیمی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار داشت که برای محاسبه خسارت ابتدا باید میزان محدودیت گاز و اثر آن بر تولید مشخص شود. گاز در واحدهای متانول خوراک اصلی است و در مجتمع‌های اوره نیز کمبود آن می‌تواند تولید آمونیاک، ماده اولیه ساخت اوره، را محدود کند. بااین‌حال، کاهش ۳۰ درصدی گاز لزوماً به معنای افت ۳۰ درصدی تولید نیست و شرایط عملیاتی هر مجتمع تعیین‌کننده است.

سمانه غیبی توضیح داد که برای برآورد خسارت‌های ناشی از محدودیت گاز، علاوه بر درصد کاهش گاز، باید ظرفیت اسمی، هزینه‌های متغیر، هزینه‌های توقف و راه‌اندازی مجدد و تعهدات قراردادی هر مجتمع به‌دقت مورد بررسی قرار گیرد.

محاسبه خسارت در مجتمع‌های متانول

وی برای روشن شدن ابعاد اقتصادی موضوع فرض کرد یک مجتمع متانول با ظرفیت اسمی یک میلیون تن در سال داشته باشد. بر این اساس، تولید روزانه این واحد در صورت فعالیت کامل در تمام سال حدود ۲۷۴۰ تن می‌شود. اگر تولید این واحد به مدت ۱۵ روز نصف شود، حدود ۲۰٬۵۰۰ تن محصول کمتر تولید خواهد شد.

با فرض قیمت فروش ۲۵۰ دلار برای هر تن متانول، ارزش فروش بالقوه از دست‌رفته تقریباً ۵٬۱۰۰٬۰۰۰ دلار می‌شود؛ اما این رقم زیان واقعی شرکت نیست. اگر تفاوت قیمت فروش و هزینه‌های متغیر هر تن را به‌صورت فرضی ۵۰ دلار در نظر بگیریم، کاهش حاشیه مشارکت واحد حدود یک میلیون دلار می‌گردد. هزینه‌های اضافی توقف، راه‌اندازی مجدد و تعهدات قراردادی باید به‌صورت جداگانه محاسبه شوند.

غیبی تأکید کرد که این محاسبات فرضی و مبتنی بر ظرفیت اسمی هستند؛ برای برآورد واقعی باید نرخ بهره‌برداری معمول، هزینه‌های تولید و میزان تولید قابل جبران بررسی شود. به همین دلیل دو مجتمع با ظرفیت مشابه ممکن است از محدودیت یکسان گاز، خسارت متفاوتی ببینند.

محاسبه خسارت در مجتمع‌های اوره

وی افزود که در مجتمع‌های اوره محدودیت گاز می‌تواند ابتدا تولید آمونیاک و سپس اوره را تحت تأثیر قرار دهد. میزان افت تولید در این مجتمع‌ها به شرایط عملیاتی واحد آمونیاک، ظرفیت تولید اوره و امکان مدیریت خوراک بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان از یک ضریب ثابت برای محاسبه خسارت همه محصولات پتروشیمی استفاده کرد.

برای برآورد خسارت در این مجتمع‌ها نیز باید میزان واقعی تولید از دست‌رفته، قیمت فروش، هزینه‌های متغیر و امکان جبران تولید مشخص شود. تفاوت ساختار هزینه‌ها و فرآیند تولید باعث می‌شود حتی با محدودیت مشابه گاز، آثار اقتصادی واحدهای اوره و متانول یکسان نباشد.

هزینه‌های پنهان توقف تولید

غیبی توضیح داد که مدت محدودیت گاز الزاماً با مدت افت تولید برابر نیست. ممکن است خوراک مجتمع ۱۵ روز محدود شود، اما بازگشت تجهیزات به شرایط پایدار زمان بیشتری ببرد و هزینه‌های اضافی انرژی، مواد مصرفی یا راه‌اندازی ایجاد کند.

در مقابل، انتقال تعمیرات برنامه‌ریزی‌شده به دوره محدودیت یا جبران بخشی از تولید در ماه‌های بعد می‌تواند خسارت را کاهش دهد. بنابراین باید تولید واقعی با برنامه تولید قابل تحقق در شرایط بدون محدودیت مقایسه شود.

نقش قراردادهای فروش و تأثیرات بازار

غیبی با اشاره به نقش قراردادهای فروش گفت که اگر مجتمع موجودی کافی داشته باشد، ممکن است کاهش تولید بلافاصله به تأخیر صادرات منجر نشود، اما ذخایر محصول کاهش می‌یابد. در صورت کمبود موجودی، تأخیر در تحویل، هزینه حمل جایگزین یا جرایم قراردادی می‌تواند به خسارت اضافه شود.

وی تأکید کرد که ارزش کل قراردادهای دارای تأخیر را نباید زیان تلقی کرد؛ تنها هزینه‌های اضافی، جرایم احتمالی و درآمدی که واقعاً از دست رفته باید محاسبه شود. همچنین کاهش موقت جریان نقدی با زیان قطعی تفاوت دارد.

تکرار تأخیر در تحویل محصول می‌تواند اعتماد خریداران خارجی را کاهش داده و موقعیت صادرکننده ایرانی را در مذاکرات قراردادهای بعدی تضعیف کند؛ هزینه‌ای که برخلاف جرایم قراردادی، اندازه‌گیری آن دشوارتر است.

برنامه‌ریزی تولید در زمستان

غیبی درباره شرایط زمستان امسال اظهار داشت که برنامه‌ریزی تولید باید بر اساس ظرفیت واقعی تأمین گاز، وضعیت زیرساخت‌ها و سناریوی مصرف در روزهای سرد انجام شود. تا زمانی که میزان گاز قابل تحویل و مدت احتمالی محدودیت مشخص نباشد، تصمیم‌گیری درباره تولید و قراردادهای صادراتی دشوار خواهد بود.

او افزود که تأمین گاز خانگی اولویت دارد، اما اعلام زودهنگام محدودیت‌ها به مجتمع‌ها فرصت می‌دهد تعمیرات، موجودی انبار و تعهدات فروش را مدیریت کنند. محدودیت ناگهانی می‌تواند هزینه‌هایی ایجاد کند که با برنامه‌ریزی قابل پیشگیری هستند.

شاخص‌های کلیدی برای برآورد خسارت واقعی

در پایان، غیبی بر این نکته تأکید کرد که برای محاسبه خسارت واقعی باید چهار شاخص هر مجتمع مشخص شود: میزان و مدت محدودیت گاز، تولید از دست‌رفته پس از کسر مقدار جبران‌شده، هزینه‌های اضافی توقف و راه‌اندازی، و هزینه‌های ناشی از تأخیر در تعهدات فروش. با ترکیب این اطلاعات و حاشیه مشارکت تولید از دست‌رفته، می‌توان برآورد قابل‌اتکاتری از خسارت ارائه داد.

خبرنگار : همتی