مذاکرات زیر آتش تهدید/ از توقیف در هرمز تا تردید تهران برای حضور

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، توقیف کشتی ایرانی توسط نیروهای آمریکایی، آن‌هم در واپسین روزهای آتش‌بس، عملاً پیام روشنی به تهران مخابره کرده است: میدان همچنان بر میز مذاکره تقدم دارد. انتشار تصاویر عملیات هلی‌برن نیز بیش از آنکه صرفاً یک اقدام نظامی باشد، یک نمایش قدرت هدفمند برای اثرگذاری بر فضای روانی مذاکرات تلقی می‌شود. در چنین شرایطی سوال اینجاست که آیا اصولاً امکان شکل‌گیری یک گفت‌وگوی متوازن وجود دارد یا مذاکرات از پیش در زمین فشار تعریف شده است؟

دیپلماسی در محاصره بی‌اعتمادی

سکوت تهران درباره حضور در مذاکرات اسلام‌آباد را نمی‌توان صرفاً یک تعلل دیپلماتیک دانست؛ این سکوت، بازتاب تجربه‌ای است که در آن، تعهدات اعلامی طرف مقابل بارها با واقعیت‌های میدانی در تضاد قرار گرفته است. وقتی در آستانه مذاکره، اقداماتی با ماهیت تنش‌زا رخ می‌دهد، عملاً پیام این است که گفت‌وگو نه برای حل اختلاف، بلکه برای مدیریت روایت‌ها و خرید زمان طراحی شده است.

در مقابل، واشنگتن با ترکیبی از تهدید و دعوت به مذاکره، تلاش دارد دوگانه‌ای بسازد که در آن، عدم حضور ایران به‌عنوان عامل شکست دیپلماسی معرفی شود. این در حالی است که ادبیات صریح دونالد ترامپ درباره هدف قرار دادن زیرساخت‌های ایران، بیش از هر چیز نشان‌دهنده فاصله عمیق میان «پیشنهاد توافق» و «منطق فشار حداکثری» است.

واکنش سریع بازارهای جهانی به این تنش، نشان داد که تنگه هرمز همچنان حساس‌ترین نقطه در معادلات ژئوپلیتیک انرژی است. افزایش قابل توجه قیمت نفت، صرفاً یک واکنش اقتصادی نبود، بلکه سیگنالی از نگرانی نسبت به ورود بحران به مرحله‌ای غیرقابل کنترل بود. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در این گذرگاه حیاتی می‌تواند تبعاتی فراتر از منطقه داشته باشد.

از سوی دیگر، ورود چین به صحنه با موضعی محتاطانه اما نگران، بیانگر آن است که بازیگران بزرگ نیز نسبت به تشدید بحران احساس خطر کرده‌اند. پکن به‌عنوان یکی از ذی‌نفعان اصلی ثبات در جریان انرژی، بیش از هر زمان دیگری خواهان بازگشت به مسیر دیپلماسی است؛ مسیری که در حال حاضر زیر سایه بی‌اعتمادی و اقدامات میدانی کمرنگ شده است.

در مجموع، آنچه امروز در حال شکل‌گیری است، نه یک روند عادی دیپلماتیک، بلکه تقابل دو رویکرد متفاوت به حل بحران است: یکی مبتنی بر فشار و نمایش قدرت، و دیگری مشروط به تضمین و تغییر رفتار. در این میان، مذاکرات اسلام‌آباد اگر هم برگزار شود، بیش از آنکه نقطه آغاز یک توافق باشد، آزمونی برای سنجش امکان بازگشت اعتماد در فضایی است که هر لحظه ممکن است به‌طور کامل فروبپاشد.

خبرنگار : عاروان