ایران در برابر جنگ قدرت تل‌آویو

شمارش آرای انتخابات کنست به پایان رسیده و نخستین واقعیت سیاسی پیش روی جمهوری اسلامی ایران روشن شده است. ائتلاف بنیامین نتانیاهو با وجود دستیابی به بیشترین کرسی در میان اردوگاه‌های اصلی، اکثریت پارلمانی خود را از دست داده و مخالفانش نیز برای تشکیل دولت با موانع جدی روبه‌رو هستند. این وضعیت در شرایطی شکل گرفته که جنگ آغازشده با حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در اسفند ۱۴۰۴، به یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده مناسبات منطقه‌ای تبدیل شده است. برای تهران، مسئله اساسی آن است که ترکیب دولت بعدی چه اثری بر استمرار عملیات نظامی، نقش آمریکا در تصمیمات تل‌آویو و امکان دستیابی به توافقی برای پایان درگیری‌ها خواهد گذاشت.

بیشتر بخوانید:

سازوکار انتخابات و تشکیل دولت در رژیم صهیونیستی

نتانیاهو در جریان مبارزات انتخاباتی، سیاست مقابله با جمهوری اسلامی ایران را یکی از محورهای اصلی برنامه خود قرار داد. او با تأکید بر همکاری با دولت دونالد ترامپ، از ضرورت تغییر حکومت ایران سخن گفت و عملیات نظامی را بخشی از راهبرد دستیابی به این هدف معرفی کرد. در این چارچوب، ادامه نخست‌وزیری او می‌تواند به معنای حفظ سیاست فشار نظامی و تلاش برای استفاده از ظرفیت‌های آمریکا در رویارویی با تهران باشد. با این حال، کاهش کرسی‌های ائتلاف حاکم از ۶۸ به ۵۳، موقعیت سیاسی نتانیاهو را دگرگون کرده است. او برای باقی ماندن در قدرت باید راهی برای جلب حمایت نمایندگانی خارج از مجموعه متحدان کنونی خود پیدا کند. همین ضرورت ممکن است بر آزادی عمل سیاسی او اثر بگذارد، هرچند به‌تنهایی مانع تصمیمات نظامی نخواهد شد.

گادی آیزنکوت، رقیب اصلی نتانیاهو، سابقه ریاست ستاد کل ارتش رژیم صهیونیستی را دارد و در سال‌های پس از عملیات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ نیز در کابینه جنگی حضور داشته است. او در موضوع ایران، بر جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای تأکید کرده و امکان استفاده از قدرت نظامی را از برنامه امنیتی خود حذف نکرده است. اختلاف مهم او با نتانیاهو در ارزیابی زمان، ضرورت و نتایج عملیات نظامی آشکار می‌شود. آیزنکوت در سیزدهم اکتبر اعلام کرد از تحول امنیتی فوری که حمله تازه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران را توجیه کند، اطلاعی ندارد. او همچنین عملکرد نخست‌وزیر کنونی در جنگ‌های گذشته را زیر سؤال برد. این مواضع از اختلاف درباره مدیریت جنگ حکایت دارند، درحالی‌که اشتراکات امنیتی دو سیاستمدار همچنان قابل توجه است.

حضور نفتالی بنت، یائیر لاپید، آویگدور لیبرمن و یائیر گولان در اردوگاه مخالفان، پیچیدگی بیشتری به ارزیابی سیاست احتمالی دولت جایگزین می‌دهد. بنت پیش‌تر از ضرورت تغییر حکومت ایران سخن گفته و مواضع سخت‌گیرانه‌ای درباره استفاده از قدرت نظامی اتخاذ کرده است. لیبرمن نیز از گسترش اقدامات اطلاعاتی و امنیتی علیه جمهوری اسلامی حمایت کرده است. در مقابل، گولان نسبت به امکان سرنگونی حکومت ایران از طریق جنگ ابراز تردید کرده و برخی تصمیمات نظامی نتانیاهو را اشتباه دانسته است. لاپید بیشتر بر ضرورت ارزیابی اطلاعاتی، مدیریت روابط خارجی و جلوگیری از تصمیمات امنیتی با انگیزه‌های انتخاباتی تأکید داشته است. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که تشکیل دولت ائتلافی مخالفان، مستلزم توافق میان جریان‌هایی خواهد بود که درباره شیوه رویارویی با ایران دیدگاه‌های کاملاً یکسان ندارند.

از سوی دیگر، ترکیب کرسی‌ها احتمال شکل‌گیری دولتی با مشارکت بخشی از احزاب دو اردوگاه یا توافقی محدود برای عبور از بن‌بست را نیز به موضوع بحث تبدیل کرده است. دولت وحدت یا ائتلافی فراگیر، در صورت شکل‌گیری، می‌تواند روند تصمیم‌گیری درباره ایران را تحت تأثیر مذاکرات میان رهبران احزاب قرار دهد. چنین دولتی ممکن است در مدیریت عملیات نظامی و هماهنگی با واشنگتن رویکرد متفاوتی اتخاذ کند، اما وجود چهره‌های نظامی و سیاستمداران حامی سیاست فشار علیه تهران، مانع از آن است که تشکیل کابینه جدید را معادل پایان رویارویی تلقی کنیم. ماهیت توافق ائتلافی و سهم احزاب در وزارتخانه‌های دفاع، خارجه و نهادهای امنیتی، برای ارزیابی مسیر آینده اهمیت بیشتری از تغییر نام نخست‌وزیر خواهد داشت.

جایگاه ایالات متحده در این معادله تعیین‌کننده است. در روزهای پس از انتخابات کنست، رایزنی‌های دیپلماتیک برای یافتن راه‌حلی جهت پایان جنگ ادامه یافته و میانجی‌های قطری برای پیشبرد گفت‌وگوها با تهران تماس گرفته‌اند. اختلافات درباره برنامه هسته‌ای ایران، تحریم‌های نفتی، محدودیت‌های دریایی و امنیت تنگه هرمز همچنان پابرجاست. واشنگتن خواهان ورود فوری به مسائل هسته‌ای است، درحالی‌که تهران بر لزوم رفع فشارهای اقتصادی و نظامی تأکید دارد. در نتیجه، سیاست دولت آینده رژیم صهیونیستی در خلأ شکل نخواهد گرفت. هرگونه تغییر در روابط تل‌آویو و واشنگتن، میزان مشارکت آمریکا در عملیات نظامی و روند میانجیگری می‌تواند بر محاسبات امنیتی منطقه اثرگذار باشد.

تداوم حضور نتانیاهو در جایگاه نخست‌وزیر سرپرست، یکی دیگر از ابعاد مهم شرایط کنونی است. از منظر حقوقی، دولت سرپرست همچنان می‌تواند درباره مسائل ضروری امنیتی تصمیم بگیرد، هرچند انتظار می‌رود در تصمیمات سیاسی بلندمدت محدودیت و احتیاط بیشتری داشته باشد. این وضعیت، اهمیت نظارت بر تحرکات نظامی در دوره مذاکرات تشکیل کابینه را افزایش می‌دهد. طولانی شدن بن‌بست سیاسی به معنای توقف خودکار عملیات نظامی نیست و حتی ممکن است هم‌زمان با مذاکرات احزاب، تحولات تازه‌ای در جبهه‌های منطقه‌ای رخ دهد. البته نسبت دادن هر اقدام احتمالی به اهداف انتخاباتی یا شخصی، بدون شواهد مشخص، تحلیل قابل اتکایی نخواهد بود.

برای جمهوری اسلامی ایران، تفاوت میان تداوم دولت نتانیاهو و تشکیل کابینه‌ای به رهبری آیزنکوت یا دیگر مخالفان، در درجه نخست به شیوه اعمال فشار و نحوه مواجهه با مذاکرات مربوط می‌شود. استمرار دولت کنونی می‌تواند به حفظ شبکه متحدان سیاسی و نظامی نتانیاهو و سیاست‌های اعلام‌شده او بینجامد. دولت جایگزین ممکن است در زمان‌بندی عملیات، تعامل با دولت آمریکا و ارزیابی هزینه‌های جنگ تغییراتی ایجاد کند. با این حال، سوابق رهبران اصلی نشان می‌دهد که مخالفت با بخش مهمی از سیاست‌های امنیتی جمهوری اسلامی ایران، در اردوگاه‌های اصلی کنست جایگاه مشترکی دارد.

انتخابات ۲۷ اکتبر آرایش قدرت را در تل‌آویو تغییر داده، اما هنوز سیاست دولت آینده را تعیین نکرده است. نتیجه نهایی مذاکرات ائتلافی، ترکیب کابینه، روند رایزنی‌های منطقه‌ای و تحولات میدانی، مجموعه عواملی هستند که باید برای ارزیابی پیامدهای این انتخابات در نظر گرفته شوند. از منظر منافع و امنیت ملی ایران، شناخت دقیق تفاوت‌های میان رهبران رژیم صهیونیستی به اندازه توجه به اشتراکات راهبردی آنان اهمیت دارد. تحولات اخیر نشان می‌دهد که تعیین نخست‌وزیر آینده تنها یکی از مراحل شکل‌گیری معادله‌ای است که آثار آن از مرزهای فلسطین اشغالی فراتر خواهد رفت.

خبرنگار : همتی