«تنهایی پرهیاهو اثر بهومیل هرابال»؛ کتاب‌ها برای خوانده شدن نوشته می‌شوند نه برای خمیر شدن

در میان آثار ماندگار ادبیات جهان، «تنهایی پرهیاهو» را باید رمانی دانست که با حجمی اندک، جهانی گسترده از معنا و تأمل را پیش روی مخاطب می‌گشاید. بهومیل هرابال در این اثر، با روایتی موجز اما عمیق، داستان مردی را بازگو می‌کند که سال‌ها در زیرزمین یک مرکز بازیافت کاغذ، کتاب‌ها را زیر دستگاه پرس می‌فشارد؛ مردی که در دل همین کار تکراری، جهانی از اندیشه و تخیل برای خود ساخته است. جالب توجه است که نویسنده خود نیز زمانی به همین کار اشتغال داشته. بهومیل هرابال با اینکه دکترای حقوق داشت و دوره های فلسفه و ادبیات و تاریخ را هم در دانشگاه گذرانده بود هیچگاه وارد فضای تدریس و مشاغل مرتبط با تحصیلات خود نشد. و به قول خودش به مشاغلی چون سوزن بانی راه‌آهن و راهنمایی قطارها، نمایندگی بیمه، دست‌فروش اسباب‌بازی، کارگر ذوب‌آهن و کار در کارگاه پرس کاغذ باطله جزو کارهایی است که انجام داده بود. 

آنچه «تنهایی پرهیاهو» را به اثری متفاوت بدل می‌کند، پیوند ظریف میان رنج روزمره و شکوه اندیشه است. قهرمان داستان در میان انبوه کتاب‌هایی که محکوم به نابودی‌اند، نه فقط کاغذ، بلکه تاریخ، فلسفه و حافظه بشری را لمس می‌کند. او هر کتاب را پیش از نابودی می‌خواند، با آن زندگی می‌کند و بخشی از وجودش را در صفحات آن بازمی‌یابد. همین مواجهه، تنهایی او را به تجربه‌ای فلسفی تبدیل می‌کند؛ تنهایی‌ای که گرچه در ظاهر خاموش است، در درون خود غوغایی از اندیشه و کشمکش دارد. این رمان، تصویری نمادین از نسبت انسان و فرهنگ در جهان مدرن ارائه می‌دهد. هرابال با زبانی استعاری نشان می‌دهد چگونه در عصر سرعت و مصرف‌زدگی، ارزش‌های فرهنگی و تأملات عمیق انسانی در معرض فراموشی قرار می‌گیرند. دستگاه پرس در این روایت، تنها یک ابزار صنعتی نیست؛ نمادی از سازوکاری است که حافظه جمعی را فشرده و حذف می‌کند. در برابر آن، شخصیت اصلی داستان به نماد مقاومت خاموش فرهنگ بدل می‌شود.

در ایران، ترجمه «تنهایی پرهیاهو» با استقبال گسترده علاقه‌مندان ادبیات جدی مواجه شده است. مترجمان این اثر کوشیده‌اند نثر شاعرانه، ایهام‌آلود و چندلایه هرابال را با حفظ ظرافت‌های زبانی به فارسی منتقل کنند؛ تلاشی که سبب شده این رمان برای مخاطب ایرانی نیز همان تأثیر عاطفی و فلسفی نسخه اصلی را داشته باشد. ترجمه فارسی این کتاب علاوه بر مترجم دوست داشتنی و قهاری چون پرویز دوایی چند مترجم دیگر داشته و خواندنش، فرصتی برای مواجهه با یکی از مهم‌ترین صداهای ادبیات اروپای شرقی فراهم کرده است.


علاوه بر این ها «حسین پاکدل» نیز نمایشنامه ای بر اساس این کتاب و ترجمه پرویز دوایی نوشت که اجرای آن در سال 96 بسیار پر تماشاگر بود. بهرحال داستان تنهایی پرهیاهو داستانی است از نویسنده ای که از خودش و زندگی اش نوشت.

خبرنگار : آقابابایی