صداوسیما و نبرد بی‌پایان با رقبای داخلی؛ این بار آپارات

به گزارش خبرنگار فرهنگی ایونا، بر اساس بیانیه رسمی آپارات، مدیرعامل این پلتفرم در پی شکایت صداوسیما، به پرداخت حدود ۳.۶ همت خسارت محکوم شده؛ حکمی که به انتشار محتوایی از سوی یک کاربر در یکی از کانال‌های این بستر مربوط می‌شود.

اما آنچه این پرونده را فراتر از یک دعوای حقوقی ساده می‌برد، این است که مسئولیت محتوای کاربران در پلتفرم‌های دیجیتال تا کجا بر عهده خود پلتفرم است؟

پلتفرم یا ناشر؟ مسئله‌ای که هنوز حل نشده است

رأی اخیر دادگاه، عملاً آپارات را نه صرفاً یک «بستر انتشار محتوا»، بلکه مسئول مستقیم محتوای بارگذاری‌شده توسط کاربران دانسته است؛ تفسیری که اگر به رویه قضایی تبدیل شود، می‌تواند آینده بسیاری از پلتفرم‌های داخلی را با بحران مواجه کند.

در اکوسیستم جهانی اینترنت، اغلب شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های اشتراک ویدئو، بر اساس اصل «واسط بودن» فعالیت می‌کنند؛ به این معنا که مسئولیت مستقیم محتوای کاربران تنها در شرایط خاص متوجه پلتفرم می‌شود، نه به صورت مطلق و فراگیر.

اما در ایران، به نظر می‌رسد همچنان مرز روشنی میان «رسانه»، «پلتفرم» و «ناشر» تعریف نشده است؛ ابهامی که باعث شده هر پرونده حقوقی، به بحرانی تازه برای کسب‌وکارهای دیجیتال تبدیل شود.

حکم سنگین علیه آپارات در شرایطی صادر شده که سال‌هاست مسئولان کشور بر ضرورت حمایت از پلتفرم‌های داخلی و کاهش وابستگی کاربران به نمونه‌های خارجی تأکید می‌کنند.

اما در عمل، بخشی از ساختار رسمی کشور هنوز نتوانسته با واقعیت رسانه‌های جدید کنار بیاید.

آپارات در بیانیه خود اعلام کرده «طی ۱۱ سال گذشته با ۲۶ پرونده و شکایت از سوی صداوسیما مواجه بوده اگرچه در پرونده‌ای مشابه رأی کیفری صادرشده علیه مدیرعامل آن در دیوان عالی کشور و در فرآیند ماده ۴۷۷ نقض و منجر به برائت شده بود اما با طرح شکایت جدید و استناد به محتوای متفاوت، رسیدگی مجدد انجام و رأی تازه‌ و بی‌سابقه‌ای صادر شده است.»

همچنین نوشت: طی شش سال گذشته سامانه‌ای مشابه Content ID یوتیوب برای مدیریت حقوق محتوایی راه‌اندازی کرده و «بارها از صداوسیما خواسته شده از این سازوکار برای حفاظت از محتوای خود استفاده کند اما این پیشنهاد مورد پذیرش صداوسیما قرار نگرفته است.» 

واقعیت این است که صداوسیما طی سال‌های اخیر با ریزش گسترده مخاطب مواجه بوده و همزمان، پلتفرم‌های آنلاین سهم بیشتری از مصرف رسانه‌ای جامعه را در اختیار گرفته‌اند؛ تغییری که معادلات سنتی رسانه را به‌هم زده است.

۲۶ پرونده در ۱۱ سال؛ یک نزاع فرسایشی

طبق اعلام آپارات، این پلتفرم در ۱۱ سال گذشته با ۲۶ شکایت و پرونده از سوی صداوسیما روبه‌رو بوده است؛ آماری که نشان می‌دهد اختلاف میان دو طرف، صرفاً محدود به یک پرونده خاص نیست، بلکه به نوعی جنگ فرسایشی حقوقی شباهت دارد.

نکته قابل توجه آنجاست که در یکی از پرونده‌های مشابه، رأی کیفری صادرشده علیه مدیرعامل آپارات پیش‌تر در دیوان عالی کشور و از طریق ماده ۴۷۷ نقض و به برائت منتهی شده بود.

در بخش دیگری از بیانیه آپارات آمده: «نگرانی ما صرفاً یک اختلاف حقوقی یا مالی نیست. نگرانی اصلی آن است که برخی جریان‌ها و اشخاص در صداوسیما به‌جای پذیرش زیست طبیعی رسانه‌های جدید و پلتفرم‌های مستقل همچنان در پی حذف، تضعیف و خاموش کردن صداهای دیگر هستند؛ رویکردی که در نهایت نه به تقویت رسانه‌های داخلی بلکه به کوچ بیشتر مخاطبان به سمت رسانه‌های خارجی منجر خواهد شد.»

با این حال، طرح شکایت جدید و صدور رأی تازه نشان می‌دهد این اختلاف تمامی ندارد.

ابعاد این پرونده فقط به یک شرکت یا یک مدیرعامل محدود نمی‌شود. بسیاری از فعالان حوزه فناوری و اقتصاد دیجیتال معتقدند چنین احکامی می‌تواند پیام نگران‌کننده‌ای برای کل زیست‌بوم استارتاپی ایران داشته باشد.

اگر قرار باشد هر پلتفرم داخلی بابت هر محتوای کاربر، با خطر احکام نجومی و مسئولیت کیفری روبه‌رو شود، طبیعی است که فضای فعالیت برای کسب‌وکارهای دیجیتال روزبه‌روز ناامن‌تر شود.

در چنین شرایطی، نه تنها سرمایه‌گذاری در حوزه فناوری کاهش پیدا می‌کند، بلکه کاربران نیز بیش از گذشته به سمت پلتفرم‌های خارجی مهاجرت می‌کنند؛ همان اتفاقی که بارها درباره آن هشدار داده شده است.

رسانه ملی در برابر واقعیت جدید

شاید مهم‌ترین نکته در این پرونده، تقابل دو نگاه متفاوت به مفهوم رسانه باشد؛ یک نگاه مبتنی بر انحصار و کنترل متمرکز و نگاه دیگر مبتنی بر زیست شبکه‌ای و مشارکت کاربران.

واقعیت این است که عصر انحصار رسانه‌ای سال‌هاست پایان یافته و مخاطب امروز، دیگر صرفاً مصرف‌کننده منفعل نیست. کاربران حالا خود تولیدکننده محتوا هستند و پلتفرم‌ها نیز بر پایه همین مشارکت جمعی شکل گرفته‌اند.

در چنین فضایی، برخوردهای صرفاً قضایی و تنبیهی شاید بتواند برای مدتی فشار ایجاد کند، اما بعید است بتواند روند تغییرات رسانه‌ای را متوقف کند.

پرونده آپارات حالا فقط یک دعوای حقوقی نیست؛ این پرونده به آزمونی برای مواجهه حاکمیت با آینده رسانه در ایران تبدیل شده است. آینده‌ای که یا با پذیرش قواعد جدید و تنظیم‌گری هوشمند مدیریت می‌شود، یا با ادامه تقابل‌های فرسایشی، مخاطبانش را بیش از پیش به بیرون از مرزهای رسانه رسمی سوق خواهد داد.

خبرنگار : عاروان