8 راهکارخانگی برای کاهش علائم سرماخوردگی کودکان و ویروس‌های گوارشی

با سرد شدن هوا و افزایش حضور کودکان در محیط‌های بسته مانند مدارس و مهدکودک‌ها، احتمال انتقال ویروس‌های تنفسی و گوارشی بیشتر می‌شود. از سرماخوردگی و آنفلوآنزا گرفته تا عفونت‌های گوارشی مانند نوروویروس، بیماری‌های مختلفی وجود دارند که ممکن است کودکان را درگیر کنند.

به گزارش ایونا، بسیاری از والدین هنگام بیماری فرزندشان به دنبال روش‌هایی ساده و خانگی برای کاهش سرفه، گرفتگی بینی، گلودرد، تهوع یا اسهال هستند. اگرچه برخی از این روش‌ها می‌توانند به بهبود حال کودک کمک کنند، اما همه توصیه‌هایی که در فضای مجازی منتشر می‌شوند، پشتوانه علمی کافی ندارند.

متخصصان تأکید می‌کنند که درمان‌های خانگی جایگزین مراقبت پزشکی نیستند و بیشتر برای تسکین علائم بیماری کاربرد دارند، نه از بین بردن ویروس‌ها یا پیشگیری قطعی از ابتلا.

8 روش مطرح‌شده برای مراقبت از کودکان در فصل بیماری

در ادامه، هشت روش مطرح‌شده برای مراقبت از کودکان در فصل بیماری را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم کدام‌یک قابل استفاده‌اند و درباره چه روش‌هایی باید احتیاط کرد.

۱. محلول نمکی بینی؛ راهی ساده برای کاهش گرفتگی

گرفتگی بینی یکی از شایع‌ترین مشکلات کودکان هنگام سرماخوردگی و ابتلا به عفونت‌های تنفسی است. تجمع مخاط در بینی به‌ویژه برای نوزادان و کودکان خردسال آزاردهنده است و می‌تواند خوابیدن یا شیر خوردن را دشوار کند.

دکتر آری براون، متخصص کودکان، استفاده از قطره‌های نمکی بینی را یکی از روش‌های کمک‌کننده برای نرم کردن مخاط و پاک‌سازی مجاری بینی معرفی می‌کند.

محلول نمکی می‌تواند ترشحات غلیظ را رقیق‌تر کند و به کودک کمک کند راحت‌تر نفس بکشد. این روش برای گرفتگی بینی ناشی از سرماخوردگی و برخی دیگر از عفونت‌های تنفسی کاربرد دارد.

نکته مهم: بهتر است از قطره‌ها یا اسپری‌های استریل مخصوص کودکان که در داروخانه‌ها عرضه می‌شوند، استفاده شود. تهیه محلول خانگی با نسبت نامشخص نمک و آب ممکن است باعث تحریک مخاط بینی یا آلودگی شود. در نوزادان، استفاده ملایم از وسیله مکش بینی نیز در صورت نیاز می‌تواند کمک‌کننده باشد.

۲. شربت کمپوت میوه؛ آیا واقعاً حالت تهوع را کاهش می‌دهد؟

یکی از توصیه‌های کمتر شناخته‌شده برای کاهش تهوع، مصرف مقدار کمی شربت کمپوت یا کوکتل میوه است.

دکتر آری براون به استفاده از یک یا دو قاشق غذاخوری از این شربت برای کمک به کاهش تهوع ناشی از عفونت‌های گوارشی اشاره کرده است.

بااین‌حال، شواهد علمی کافی برای توصیه شربت کمپوت به‌عنوان درمان تهوع یا استفراغ کودکان وجود ندارد. همچنین مقدار زیاد قند در برخی شربت‌های میوه ممکن است اسهال را تشدید کند.

در کودکانی که دچار استفراغ یا اسهال شده‌اند، مهم‌ترین اقدام، پیشگیری از کم‌آبی بدن است. برای این منظور، محلول خوراکی جبران آب و املاح یا ORS، که در داروخانه‌ها موجود است، انتخاب مناسب‌تری محسوب می‌شود.

۳. عسل؛ یک قاشق برای آرام کردن سرفه

عسل یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های خانگی برای تسکین سرفه و گلودرد است. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف عسل می‌تواند شدت و دفعات سرفه ناشی از عفونت‌های تنفسی را در کودکان بالای یک سال کاهش دهد.

دکتر ادگار ناوارو گارزا، متخصص کودکان، نیز عسل را گزینه‌ای برای آرام کردن گلو و کاهش سرفه‌های آزاردهنده معرفی می‌کند.

برای کودکان بالای یک سال، مقدار کمی عسل، به‌ویژه پیش از خواب، ممکن است به کاهش سرفه شبانه کمک کند.

اما یک هشدار بسیار مهم وجود دارد:

به کودکان زیر ۱۲ ماه به هیچ عنوان عسل ندهید. عسل ممکن است حاوی هاگ باکتری عامل بوتولیسم باشد؛ بیماری نادر اما خطرناکی که می‌تواند سلامت نوزاد را به‌شدت تهدید کند.

همچنین باید توجه داشت که عسل ویروس سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا RSV را از بین نمی‌برد و تنها ممکن است برخی علائم را تسکین دهد.

۴. نوشیدنی‌های گرم؛ کمک به آرام شدن گلو

نوشیدن مایعات کافی هنگام بیماری اهمیت زیادی دارد. نوشیدنی‌های گرم و مناسب سن کودک می‌توانند به تسکین گلودرد و تأمین آب مورد نیاز بدن کمک کنند.

دکتر جیمی وین، داروساز، به برخی دمنوش‌های گیاهی مانند زنجبیل، نعناع و بابونه اشاره کرده است.

بااین‌حال، اثر درمانی این دمنوش‌ها بر عفونت‌های ویروسی کودکان به‌خوبی اثبات نشده و همه گیاهان دارویی نیز برای کودکان بی‌خطر نیستند.

برای کودکان خردسال، آب و مایعات معمول و متناسب با سن، انتخاب مطمئن‌تری هستند. مصرف دمنوش‌های گیاهی، به‌خصوص در کودکان کم‌سن، بهتر است تنها با نظر پزشک انجام شود.

نکته مهم: نوشیدنی نباید آن‌قدر داغ باشد که باعث سوختگی دهان یا گلوی کودک شود.

۵. بخار آب؛ روشی رایج که باید با احتیاط انجام شود

بسیاری از خانواده‌ها هنگام سرماخوردگی کودک از بخار آب برای کاهش گرفتگی بینی استفاده می‌کنند. هوای مرطوب ممکن است خشکی و تحریک مجاری تنفسی را کمتر کند و به نرم شدن ترشحات بینی کمک کند.

بااین‌حال، استنشاق مستقیم بخار داغ، به‌ویژه از ظرف آب جوش، برای کودکان خطر سوختگی دارد و روش مطمئنی برای درمان سرماخوردگی محسوب نمی‌شود.

به‌جای این کار می‌توان از دستگاه بخور سرد تمیز و مناسب استفاده کرد. همچنین نشستن کوتاه‌مدت در حمامی که هوای آن با دوش آب گرم مرطوب شده، ممکن است به کاهش ناراحتی کودک کمک کند؛ البته کودک نباید در معرض آب یا بخار بسیار داغ قرار بگیرد.

افزودن روغن اکالیپتوس یا اسانس‌های گیاهی نیز بدون مشورت پزشک توصیه نمی‌شود؛ زیرا بعضی از این مواد می‌توانند مجاری تنفسی کودکان را تحریک کنند.

۶. بوییدن پد الکلی؛ روشی بحث‌برانگیز برای کاهش تهوع

یکی دیگر از روش‌هایی که مطرح شده، استشمام بوی پدهای آغشته به الکل برای کاهش حالت تهوع است.

دکتر کریستینا جانز، متخصص کودکان، به استفاده از این روش در برخی محیط‌های درمانی اشاره می‌کند. در بعضی مطالعات، استشمام کنترل‌شده بخار الکل ایزوپروپیل برای کاهش کوتاه‌مدت تهوع، به‌ویژه در بزرگسالان، بررسی شده است.

اما این موضوع به معنای بی‌خطر بودن روش برای کودکان نیست. شواهد کافی برای توصیه عمومی آن در خانه وجود ندارد و استنشاق بخارات الکل می‌تواند موجب تحریک مجاری تنفسی، سردرد یا سرگیجه شود.

بنابراین، والدین نباید برای درمان تهوع کودک از پنبه یا پد آغشته به الکل استفاده کنند.

اگر کودک به دلیل عفونت گوارشی دچار استفراغ شده است، جبران تدریجی مایعات و توجه به نشانه‌های کم‌آبی اهمیت بیشتری دارد.

۷. هنگام بیماری کودک چه غذاهایی مناسب‌ترند؟

یکی از نگرانی‌های رایج والدین این است که هنگام ابتلای کودک به عفونت گوارشی، چه غذاهایی باید در اختیار او قرار دهند.

در گذشته، رژیمی موسوم به BRAT شامل موز، برنج، پوره سیب و نان تست برای کودکان مبتلا به اسهال توصیه می‌شد. اما امروزه محدود کردن طولانی‌مدت کودک به این چند ماده غذایی توصیه نمی‌شود.

دکتر آری براون توضیح می‌دهد که پس از کاهش استفراغ و بازگشت اشتها، کودکان می‌توانند به‌تدریج رژیم غذایی معمول و متناسب با سن خود را از سر بگیرند.

غذاهایی مانند برنج، تخم‌مرغ، جو دوسر و سایر خوراکی‌های مغذی که کودک تحمل می‌کند، می‌توانند در این دوران مصرف شوند. البته نباید کودک را مجبور به خوردن حجم زیادی غذا کرد. بهتر است وعده‌های کوچک‌تر در اختیار او قرار گیرد و میزان غذا بر اساس اشتها و تحمل دستگاه گوارش تنظیم شود.

مصرف لبنیات نیز برای همه کودکان ممنوع نیست؛ بااین‌حال، اگر پس از خوردن شیر یا برخی فرآورده‌های لبنی، اسهال یا نفخ تشدید شود، باید با پزشک مشورت کرد.

۸. جبران آب و املاح؛ مهم‌ترین اقدام هنگام اسهال و استفراغ

اسهال و استفراغ می‌توانند باعث از دست رفتن آب و املاح ضروری بدن شوند. این وضعیت به‌ویژه در نوزادان و کودکان خردسال اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا کم‌آبی ممکن است در مدت کوتاهی شدت پیدا کند.

برای جبران مایعات از دست‌رفته، استفاده از محلول خوراکی جبران آب و املاح یا ORS توصیه می‌شود. این محلول ترکیب مشخصی از آب، قند و املاح دارد و به جذب بهتر مایعات در بدن کمک می‌کند.

اگر کودک حالت تهوع دارد، می‌توان محلول را با مقدار کم و در فاصله‌های کوتاه به او داد. در نوزادان نیز شیردهی باید ادامه پیدا کند.

اگرچه تهیه نوشیدنی‌های خانگی حاوی آب، نمک و شکر در برخی شرایط مطرح می‌شود، اما رعایت نسبت دقیق مواد ضروری است. به همین دلیل، استفاده از پودرهای استاندارد ORS که مطابق دستور روی بسته با مقدار مشخص آب مخلوط می‌شوند، انتخاب مطمئن‌تری است.

نوشابه، آبمیوه‌های بسیار شیرین و نوشیدنی‌های ورزشی معمولی جایگزین مناسبی برای ORS در درمان کم‌آبی ناشی از اسهال نیستند.

چه زمانی باید کودک را نزد پزشک برد؟

با وجود اینکه بسیاری از بیماری‌های ویروسی کودکان با مراقبت حمایتی بهبود پیدا می‌کنند، بعضی نشانه‌ها نیازمند بررسی فوری پزشکی هستند.

• تنفس دشوار، تند یا همراه با فرورفتگی قفسه سینه
• بی‌حالی شدید، کاهش هوشیاری یا دشواری در بیدار کردن کودک
• کاهش محسوس ادرار، خشکی دهان یا گریه بدون اشک
• استفراغ مداوم و ناتوانی در نگه داشتن مایعات
• مشاهده خون در مدفوع یا استفراغ
• تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در نوزاد زیر سه ماه

در صورت بروز مشکلات تنفسی شدید یا کاهش هوشیاری، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.

آیا درمان‌های خانگی از ابتلا به ویروس‌ها جلوگیری می‌کنند؟

نکته‌ای که والدین باید بدانند این است که روش‌های خانگی معرفی‌شده، حتی در صورت اثربخشی، عمدتاً برای کاهش علائم بیماری کاربرد دارند و نمی‌توانند جایگزین اقدامات پیشگیرانه شوند.

شست‌وشوی صحیح دست‌ها، رعایت بهداشت محیط، تهویه مناسب فضاهای بسته، دریافت واکسن‌های توصیه‌شده و پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار، از اقدامات مهم برای کاهش خطر انتقال عفونت‌ها هستند.

همچنین آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس‌های سرماخوردگی و آنفلوآنزا اثری ندارند و نباید بدون تجویز پزشک مصرف شوند.

در نهایت، مراقبت خانگی زمانی مفید است که با شناخت علائم بیماری و توجه به شرایط جسمی و سن کودک همراه باشد. هر روش طبیعی یا خانگی لزوماً بی‌خطر نیست و آنچه برای بزرگسالان مناسب است، ممکن است برای کودکان خطرآفرین باشد.

منبع: https://www.parents.com/8-home-remedies-that-actually-work-during-sick-season-8774399

خبرنگار : همتی