پرده‌برداری از قدیمی‌ترین نقشه آسمان شب

به گزارش خبرنگار اجتماعی ایونا به نقل از ایسنا، محققان با دقت و زحمت فراوان در حال بازسازی قدیمی‌ترین نقشه شناخته شده آسمان شب با استفاده از پرتو ایکس روی پوستینی هستند که حاوی فهرست ستارگان پنهان در زیر متنی دیگر است. پیش از این تصور می‌شد این متن برای همیشه از بین رفته است.

تصور می‌شود این نقشه کیهانی، اثر ستاره‌شناس مشهور باستان، اَبَرخُس (Hipparchus) باشد که از حدود ۱۹۰ تا ۱۲۰ سال قبل از میلاد، مدت‌ها قبل از اختراع تلسکوپ زندگی می‌کرد.

وی به عنوان اولین ستاره‌شناس در جهان غرب شناخته می‌شود که برای تهیه فهرستی از این نوع تلاش کرد و اولین کسی بود که حرکات خورشید و ماه را تعیین کرد.

با این حال، تاکنون تنها بقایای کار ابرخس در طول زندگی‌اش، تفسیری بود که او بر دو اثر که صورت‌های فلکی ستاره‌ای را توصیف می‌کردند، نوشت. آثاری که او با آنها چندین مشکل داشت.

اکنون ممکن است بتوانیم به اثری بسیار کامل‌تر و آموزنده‌تر از ابرخس دسترسی پیدا کنیم. داستان از سال ۲۰۲۲ آغاز می‌شود، زمانی که تجزیه و تحلیل دقیق یک نسخه خطی صومعه مربوط به قرن ششم نشان داد که می‌تواند حاوی یک نقشه ستاره باستانی نوشته شده توسط ابرخس باشد.

با توجه به قیمت پوست در قرون وسطی، اغلب جوهر آن پاک شده و دوباره استفاده می‌شد و به نظر می‌رسد که این اتفاق در اینجا نیز رخ داده است.

در حالی که متن نجومی زیرین قبلاً روی این نسخه خطی مشاهده شده بود، محققان در سال ۲۰۲۲ توانستند این اشارات را به حرکت زمین (لرزش‌محور) به زمانی که ابرخس کار می‌کرده است، مرتبط کنند.

این ما را به آخرین فصل از این داستان مرمت خارق‌العاده می‌رساند. این نسخه خطی که با نام «Codex Climaci Rescriptus» شناخته می‌شود، در حال حاضر در آزمایشگاه شتاب‌دهنده ملی SLAC در حال اسکن پرتو ایکس است تا ببینند چقدر از آن پنهان شده است.

ویکتور گیزمبرگ(Victor Gysembergh)، مورخ مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه(CNRS) در مصاحبه با آیه علی احمد(Ayah Ali-Ahmad) در KQED گفت: هدف این است که تا حد امکان این مختصات را بازیابی کنیم و این به ما کمک می‌کند تا به برخی از بزرگترین سؤالات در مورد تولد علم پاسخ دهیم.

وی افزود: چرا آنها 2000 سال پیش و بیشتر شروع به تولید علم کردند؟ چگونه آنها اینقدر سریع در آن مهارت پیدا کردند؟ مختصاتی که ما پیدا می‌کنیم، برای چیزی که با چشم غیرمسلح انجام شود، فوق‌العاده دقیق هستند.

دستگاهی که برای این کار استفاده می‌شود، یک شتاب‌دهنده ذرات به نام سینکروترون (synchrotron) است که با شتاب دادن الکترون‌ها تا سرعتی نزدیک به سرعت نور، پرتو ایکس تولید می‌کند. این پرتوهای ایکس می‌توانند مواد شیمیایی مختلف موجود در یک ماده را بدون آسیب رساندن به ماده شکننده از هم تشخیص دهند.

در حالی که راهبانی که کاتالوگ ستاره‌ها را بازنویسی کردند، از جوهر غنی از آهن استفاده کردند، متن زیرین (به زبان یونانی، نه سریانی که راهبان با آن می‌نوشتند) دارای نشانه کلسیم است. این به محققان فرصت می‌دهد تا متن پنهان را آشکار کنند.

پیشرفت‌هایی در حال حاضر حاصل شده است. KQED گزارش داد که چندین توصیف ستاره به همراه اشاره‌ای به دلو(Aquarius) بازیابی شده است. امید است که متخصصان با اسکن بیشتر بتوانند جزئیات بیشتری را که این نسخه خطی در خود دارد، آشکار کنند.

دستورالعمل «Codex Climaci Rescriptus» که تصور می‌شود در ابتدا از صومعه سنت‌کاترین در مصر، قدیمی‌ترین صومعه مسیحی مسکونی جهان بازیابی شده است، با دقت از موزه کتاب مقدس در واشنگتن دی‌سی برای این تجزیه و تحلیل منتقل شده است.

همین به خودی خود، یک عملیات بزرگ بوده است. صفحات نسخه خطی در قاب‌های سفارشی قرار داده شده‌اند، در جعبه‌های کنترل رطوبت قرار گرفته‌اند و با دست حمل می‌شوند. نور در اتاق اسکن نیز کنترل می‌شود تا از محو شدن بیشتر جوهر جلوگیری شود.

با این حال، در حال حاضر فقط 11 صفحه در آزمایشگاه SLAC اسکن می‌شود. این نسخه خطی در مجموع حدود 200 صفحه است و این صفحات در سراسر جهان پراکنده شده‌اند، بنابراین ممکن است برای بازگرداندن کامل این نقشه به هماهنگی بیشتری نیاز باشد.

حتی با وجود چالش‌هایی که هنوز در پیش است، داشتن فرصتی برای بازسازی اولین نقشه آسمان شب باورنکردنی است، به خصوص که فکر می‌کردیم دیگر کسی آن را نخواهد دید.

گیزمبرگ در پایان گفت: من الان در اوج هیجان هستم. به دلیل این اسکن جدیدی که شروع کرده‌ایم، سطر به سطر متن به زبان یونانی باستان از نسخه خطی نجومی نمایان می‌شود.

خبرنگار : شاکر